Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Vận dụng 3 trang 48 SGK Toán 12

Bài 15. Phương trình đường thẳng trong không gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

(H.5.30) Trong không gian OxyzOxyz, có hai vật thể lần lượt xuất phát từ A(1;2;0)A(1; 2; 0) và B(3;5;0)B(3; 5; 0) với vectơ vận tốc không đổi tương ứng là v1⃗=(2;1;3)\vec{v_1} = (2; 1; 3), v2⃗=(1;2;1)\vec{v_2} = (1; 2; 1). Hỏi trong quá trình chuyển động, hai vật thể trên có va chạm vào nhau hay không?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 48 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.30: Một mặt phẳng nằm ngang (hình bình hành). Trên đó có điểm AA (bên trái) và điểm BB (bên phải). Từ AA có một tia (mũi tên) đi lên chếch sang phải, từ BB có một tia (mũi tên) đi lên chếch sang trái; hai tia hướng về phía nhau ở phía trên.

Lời giải

Thiết lập phương trình chuyển động của hai vật thể.

Hai vật thể xuất phát cùng lúc và chuyển động thẳng đều. Gọi tt (t≥0t \ge 0) là thời gian kể từ lúc xuất phát.

Vật thể thứ nhất xuất phát từ A(1;2;0)A(1; 2; 0) với vectơ vận tốc v1⃗=(2;1;3)\vec{v_1} = (2; 1; 3) nên tại thời điểm tt nó ở vị trí:
M1(1+2t; 2+t; 3t).M_1\big(1 + 2t;\ 2 + t;\ 3t\big).

Vật thể thứ hai xuất phát từ B(3;5;0)B(3; 5; 0) với vectơ vận tốc v2⃗=(1;2;1)\vec{v_2} = (1; 2; 1) nên tại thời điểm tt nó ở vị trí:
M2(3+t; 5+2t; t).M_2\big(3 + t;\ 5 + 2t;\ t\big).

Điều kiện va chạm.

Hai vật thể va chạm nhau khi và chỉ khi tại cùng một thời điểm t≥0t \ge 0 chúng ở cùng một vị trí, tức là M1≡M2M_1 \equiv M_2:
{1+2t=3+t2+t=5+2t3t=t\begin{cases} 1 + 2t = 3 + t \\ 2 + t = 5 + 2t \\ 3t = t \end{cases}

Giải hệ.

- Từ phương trình thứ nhất: 2t−t=3−1⇒t=2.2t - t = 3 - 1 \Rightarrow t = 2.
- Từ phương trình thứ hai: t−2t=5−2⇒−t=3⇒t=−3.t - 2t = 5 - 2 \Rightarrow -t = 3 \Rightarrow t = -3.
- Từ phương trình thứ ba: 3t−t=0⇒t=0.3t - t = 0 \Rightarrow t = 0.

Ba phương trình cho ba giá trị tt khác nhau (t=2t = 2, t=−3t = -3, t=0t = 0), do đó hệ vô nghiệm: không tồn tại thời điểm tt nào để hai vật thể cùng ở một vị trí.

Kết luận. Trong quá trình chuyển động, hai vật thể không va chạm vào nhau.

*Nhận xét thêm:* Nếu xét hai đường thẳng quỹ đạo (với hai tham số độc lập), thay s=3ts = 3t từ tọa độ cao độ vào ta được 1+2t=3+3t⇒t=−21 + 2t = 3 + 3t \Rightarrow t = -2, khi đó tung độ 2+t=02 + t = 0 nhưng 5+2s=5+2(−6)=−75 + 2s = 5 + 2(-6) = -7 (mâu thuẫn), nên hai quỹ đạo thậm chí còn chéo nhau (không cắt nhau). Điều này càng khẳng định hai vật thể không thể va chạm.

Đáp số

Hai vật thể không va chạm vào nhau (hệ phương trình vị trí vô nghiệm).

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.