Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Luyện tập 9 trang 47 SGK Toán 12

Bài 15. Phương trình đường thẳng trong không gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong không gian OxyzOxyz, cho hai đường thẳng Δ1:x−11=y+21=z−34\Delta_1 : \dfrac{x-1}{1} = \dfrac{y+2}{1} = \dfrac{z-3}{4} và Δ2:x+11=y+11=z4\Delta_2 : \dfrac{x+1}{1} = \dfrac{y+1}{1} = \dfrac{z}{4}. Chứng minh rằng:

a) Hai đường thẳng Δ1\Delta_1 và Δ2\Delta_2 song song với nhau;

b) Đường thẳng Δ1\Delta_1 và trục OxOx chéo nhau;

c) Đường thẳng Δ2\Delta_2 trùng với đường thẳng Δ3:x+21=y+21=z+44\Delta_3 : \dfrac{x+2}{1} = \dfrac{y+2}{1} = \dfrac{z+4}{4};

d) Đường thẳng Δ2\Delta_2 cắt trục OzOz.

Lời giải

## a) Chứng minh Δ1∥Δ2\Delta_1 \parallel \Delta_2

Đường thẳng Δ1\Delta_1 đi qua điểm A(1;−2;3)A(1;-2;3) và có vectơ chỉ phương u1⃗=(1;1;4)\vec{u_1}=(1;1;4).

Đường thẳng Δ2\Delta_2 đi qua điểm B(−1;−1;0)B(-1;-1;0) và có vectơ chỉ phương u2⃗=(1;1;4)\vec{u_2}=(1;1;4).

Ta thấy u1⃗=u2⃗=(1;1;4)\vec{u_1}=\vec{u_2}=(1;1;4) nên hai vectơ chỉ phương cùng phương, do đó Δ1\Delta_1 và Δ2\Delta_2 song song hoặc trùng nhau.

Xét điểm A(1;−2;3)A(1;-2;3): thay vào Δ2\Delta_2 ta có 1+11=2\dfrac{1+1}{1}=2 và −2+11=−1\dfrac{-2+1}{1}=-1. Vì 2≠−12 \ne -1 nên A∉Δ2A \notin \Delta_2.

Vậy Δ1\Delta_1 song song với Δ2\Delta_2 (đpcm).

##

b) Chứng minh Δ1\Delta_1 và trục OxOx chéo nhau

Trục OxOx đi qua gốc O(0;0;0)O(0;0;0) và có vectơ chỉ phương i⃗=(1;0;0)\vec{i}=(1;0;0).

Đường thẳng Δ1\Delta_1 đi qua A(1;−2;3)A(1;-2;3), vectơ chỉ phương u1⃗=(1;1;4)\vec{u_1}=(1;1;4).

Tính tích có hướng:
[u1⃗,i⃗]=(∣1400∣;∣4101∣;∣1110∣)=(0;4;−1).[\vec{u_1},\vec{i}]=\left(\begin{vmatrix}1&4\\0&0\end{vmatrix};\begin{vmatrix}4&1\\0&1\end{vmatrix};\begin{vmatrix}1&1\\1&0\end{vmatrix}\right)=(0;4;-1).

Vì [u1⃗,i⃗]=(0;4;−1)≠0⃗[\vec{u_1},\vec{i}]=(0;4;-1)\ne \vec{0} nên Δ1\Delta_1 và OxOx không song song, không trùng nhau.

Xét OA⃗=(1;−2;3)\vec{OA}=(1;-2;3), ta có:
[u1⃗,i⃗]⋅OA⃗=0⋅1+4⋅(−2)+(−1)⋅3=−8−3=−11≠0.[\vec{u_1},\vec{i}]\cdot\vec{OA}=0\cdot 1+4\cdot(-2)+(-1)\cdot 3=-8-3=-11\ne 0.

Vậy Δ1\Delta_1 và trục OxOx chéo nhau (đpcm).

##

c) Chứng minh Δ2\Delta_2 trùng với Δ3\Delta_3

Đường thẳng Δ3\Delta_3 đi qua điểm C(−2;−2;−4)C(-2;-2;-4) và có vectơ chỉ phương u3⃗=(1;1;4)\vec{u_3}=(1;1;4).

Ta thấy u2⃗=u3⃗=(1;1;4)\vec{u_2}=\vec{u_3}=(1;1;4) nên hai đường thẳng song song hoặc trùng nhau.

Xét điểm C(−2;−2;−4)C(-2;-2;-4) thay vào Δ2\Delta_2:
−2+11=−1;−2+11=−1;−44=−1.\dfrac{-2+1}{1}=-1;\quad \dfrac{-2+1}{1}=-1;\quad \dfrac{-4}{4}=-1.

Ba tỉ số bằng nhau nên C∈Δ2C \in \Delta_2. Đường thẳng Δ2\Delta_2 và Δ3\Delta_3 có cùng vectơ chỉ phương và có chung điểm CC.

Vậy Δ2\Delta_2 trùng với Δ3\Delta_3 (đpcm).

##

d) Chứng minh Δ2\Delta_2 cắt trục OzOz

Viết Δ2\Delta_2 dưới dạng tham số (đi qua B(−1;−1;0)B(-1;-1;0), vectơ chỉ phương (1;1;4)(1;1;4)):
{x=−1+ty=−1+tz=4t\begin{cases}x=-1+t\\ y=-1+t\\ z=4t\end{cases}

Mọi điểm trên trục OzOz có dạng (0;0;z)(0;0;z). Điểm chung (nếu có) phải thỏa mãn x=0x=0 và y=0y=0.

Từ x=0x=0: −1+t=0⇒t=1-1+t=0 \Rightarrow t=1. Khi đó y=−1+1=0y=-1+1=0 (thỏa mãn) và z=4⋅1=4z=4\cdot 1=4.

Với t=1t=1 ta được điểm M(0;0;4)M(0;0;4) vừa thuộc Δ2\Delta_2 vừa thuộc trục OzOz. Do Δ2\Delta_2 có vectơ chỉ phương (1;1;4)(1;1;4) không cùng phương với vectơ chỉ phương (0;0;1)(0;0;1) của OzOz nên hai đường thẳng chỉ có một điểm chung.

Vậy Δ2\Delta_2 cắt trục OzOz tại điểm M(0;0;4)M(0;0;4) (đpcm).

Đáp số

đpcmđpcmđpcmđpcm (cắt trục OzOz tại M(0;0;4)M(0; 0; 4))

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.