Giải Vận dụng 1 trang 22 SGK Toán 12
Đề bài
Ta biết rằng hàm cầu liên quan đến giá của một sản phẩm với nhu cầu của người tiêu dùng, hàm cung liên quan đến giá của sản phẩm với mức độ sẵn sàng cung cấp sản phẩm của nhà sản xuất. Điểm cắt nhau của đồ thị hàm cầu và đồ thị hàm cung được gọi là điểm cân bằng.
Các nhà kinh tế gọi diện tích của hình giới hạn bởi đồ thị hàm cầu, đường ngang và đường thẳng đứng là thặng dư tiêu dùng. Tương tự, diện tích của hình giới hạn bởi đồ thị của hàm cung, đường nằm ngang và đường thẳng đứng được gọi là thặng dư sản xuất, như trong Hình 4.19.
(Theo R. Larson, Brief Calculus: An Applied Approach, 8th edition, Cengage Learning, 2009)
Giả sử hàm cung và hàm cầu của một loại sản phẩm được mô hình hoá bởi:
Hàm cầu: và hàm cung: , trong đó là số đơn vị sản phẩm. Tìm thặng dư tiêu dùng và thặng dư sản xuất cho sản phẩm này.
Hình 4.19: Hệ trục toạ độ Oxp. Đường cong hàm cầu đi xuống (giảm) từ trên trục p. Đường cong hàm cung đi lên (tăng). Hai đường cắt nhau tại điểm cân bằng có toạ độ . Từ điểm cân bằng kẻ đường ngang tới trục p tại và đường đứng xuống trục x tại . Vùng phía trên đường giữa trục p và đồ thị hàm cầu là 'Thặng dư tiêu dùng'; vùng phía dưới đường giữa trục p và đồ thị hàm cung là 'Thặng dư sản xuất'.
Lời giải
Bước 1. Tìm điểm cân bằng .
Điểm cân bằng là giao điểm của đồ thị hàm cầu và hàm cung, nên hoành độ là nghiệm của phương trình :
Suy ra (kiểm tra bằng hàm cầu: , khớp).
Vậy điểm cân bằng là .
Bước 2. Tính thặng dư tiêu dùng.
Thặng dư tiêu dùng là diện tích hình giới hạn bởi đồ thị hàm cầu , đường ngang và đường thẳng đứng ; đó là phần diện tích dưới đường cầu trên đoạn trừ đi diện tích hình chữ nhật có kích thước :
Ta có:
Và . Do đó:
Bước 3. Tính thặng dư sản xuất.
Thặng dư sản xuất là diện tích hình giới hạn bởi đồ thị hàm cung , đường ngang và đường thẳng đứng ; đó là diện tích hình chữ nhật trừ đi phần diện tích dưới đường cung trên đoạn :
Ta có:
Do đó:
Kết luận: Thặng dư tiêu dùng là và thặng dư sản xuất là (đơn vị tiền tệ tương ứng với mô hình).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.