Giải Bài 1.44 trang 44 SGK Toán 12
Đề bài
Xét một thấu kính hội tụ có tiêu cự (H.1.39). Khoảng cách từ vật đến thấu kính liên hệ với khoảng cách từ ảnh đến thấu kính bởi hệ thức:
.
a) Viết công thức tính như một hàm số của biến .
b) Tính các giới hạn ; và giải thích ý nghĩa các kết quả này.
c) Lập bảng biến thiên của hàm số trên khoảng .
Hình 1.39: Sơ đồ tạo ảnh qua thấu kính hội tụ. Thấu kính hội tụ đặt ở giữa (thẳng đứng). Trục chính nằm ngang. Tiêu điểm F ở bên trái, F' ở bên phải thấu kính, mỗi tiêu điểm cách thấu kính một khoảng bằng tiêu cự f (hai đoạn f bằng nhau đối xứng qua thấu kính ở phía trên). Vật đặt tại M bên trái (khoảng cách p từ M đến thấu kính), ảnh tạo tại M' bên phải (khoảng cách q từ thấu kính đến M'). Các tia sáng đi từ M qua thấu kính hội tụ tại M'.
Lời giải
a) Viết công thức
Từ hệ thức , ta rút ra:
Vì nên , suy ra:
b) Tính các giới hạn
*Giới hạn khi :*
*Ý nghĩa:* Khi vật ở rất xa thấu kính ( càng lớn) thì ảnh được tạo ra càng gần tiêu điểm , tức khoảng cách từ ảnh đến thấu kính tiến dần tới tiêu cự .
*Giới hạn khi :*
Khi thì tử số còn mẫu số , do đó:
*Ý nghĩa:* Khi vật tiến lại gần tiêu điểm (khoảng cách gần bằng tiêu cự ) thì ảnh lùi ra xa vô tận, tức khoảng cách từ ảnh đến thấu kính tăng lên vô hạn.
c) Lập bảng biến thiên trên
Đạo hàm của :
Vì và với mọi nên trên khoảng đó. Vậy hàm số nghịch biến trên .
Kết hợp hai giới hạn ở câu b), ta có bảng biến thiên:
| | |
|---|---|
| | |
| | |
Hàm số giảm liên tục từ (khi ) xuống đến giá trị (khi ), nhưng không đạt giá trị ; tập giá trị là .
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.