Sách giáo khoa Toán 12 Tập một

Giải Bài 1.43 trang 44 SGK Toán 12

Bài tập cuối chương I   Đã kiểm chéo

Đề bài

Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị của các hàm số sau:

a) y=−x3+6x2−9x+12y = -x^3 + 6x^2 - 9x + 12;

b) y=2x−1x+1y = \dfrac{2x-1}{x+1};

c) y=x2−2xx−1y = \dfrac{x^2-2x}{x-1}.

Lời giải

## a) y=−x3+6x2−9x+12y = -x^3 + 6x^2 - 9x + 12

1. Tập xác định: D=RD = \mathbb{R}.

2. Sự biến thiên:

Ta có y′=−3x2+12x−9=−3(x−1)(x−3)y' = -3x^2 + 12x - 9 = -3(x-1)(x-3); y′=0⇔x=1y' = 0 \Leftrightarrow x = 1 hoặc x=3x = 3.

- Trên các khoảng (−∞;1)(-\infty;1) và (3;+∞)(3;+\infty): y′<0y' < 0, hàm số nghịch biến.
- Trên khoảng (1;3)(1;3): y′>0y' > 0, hàm số đồng biến.

Do đó hàm số đạt cực tiểu tại x=1x = 1, yCT=y(1)=−1+6−9+12=8y_{CT} = y(1) = -1 + 6 - 9 + 12 = 8; đạt cực đại tại x=3x = 3, yCĐ=y(3)=−27+54−27+12=12y_{CĐ} = y(3) = -27 + 54 - 27 + 12 = 12.

Giới hạn tại vô cực: lim⁡x→−∞y=+∞\lim\limits_{x\to-\infty} y = +\infty; lim⁡x→+∞y=−∞\lim\limits_{x\to+\infty} y = -\infty.

Bảng biến thiên:

| xx | −∞-\infty | | 11 | | 33 | | +∞+\infty |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| y′y' | | −- | 00 | ++ | 00 | −- | |
| yy | +∞+\infty | ↘\searrow | 88 | ↗\nearrow | 1212 | ↘\searrow | −∞-\infty |

3. Đồ thị:

- Giao với trục OyOy: điểm (0;12)(0;12).
- y′′=−6x+12=0⇔x=2y'' = -6x + 12 = 0 \Leftrightarrow x = 2, y(2)=10y(2) = 10: điểm uốn U(2;10)U(2;10) là tâm đối xứng của đồ thị.

Đồ thị là đường cong bậc ba đi qua (0;12)(0;12), có điểm cực tiểu (1;8)(1;8), điểm cực đại (3;12)(3;12), nhận U(2;10)U(2;10) làm tâm đối xứng.

---

##

b) y=2x−1x+1y = \dfrac{2x-1}{x+1}

1. Tập xác định: D=R∖{−1}D = \mathbb{R} \setminus \{-1\}.

2. Sự biến thiên:

y′=2(x+1)−(2x−1)(x+1)2=3(x+1)2>0y' = \dfrac{2(x+1) - (2x-1)}{(x+1)^2} = \dfrac{3}{(x+1)^2} > 0 với mọi x≠−1x \neq -1.

Vậy hàm số đồng biến trên mỗi khoảng (−∞;−1)(-\infty;-1) và (−1;+∞)(-1;+\infty); không có cực trị.

Tiệm cận:

- lim⁡x→(−1)−y=+∞\lim\limits_{x\to(-1)^-} y = +\infty, lim⁡x→(−1)+y=−∞\lim\limits_{x\to(-1)^+} y = -\infty nên x=−1x = -1 là tiệm cận đứng.
- lim⁡x→±∞y=2\lim\limits_{x\to\pm\infty} y = 2 nên y=2y = 2 là tiệm cận ngang.

Bảng biến thiên:

| xx | −∞-\infty | | −1-1 | | +∞+\infty |
|---|---|---|---|---|---|
| y′y' | | ++ | ∥\parallel | ++ | |
| yy | 22 | ↗\nearrow | +∞  ∥  −∞+\infty \;\|\; -\infty | ↗\nearrow | 22 |

3. Đồ thị:

- Giao với OyOy: (0;−1)(0;-1); giao với OxOx: (12;0)\left(\dfrac{1}{2};0\right).

Đồ thị là một hypebol gồm hai nhánh nằm hai phía tiệm cận đứng, nhận giao điểm hai tiệm cận I(−1;2)I(-1;2) làm tâm đối xứng.

---

##

c) y=x2−2xx−1y = \dfrac{x^2-2x}{x-1}

1. Tập xác định: D=R∖{1}D = \mathbb{R} \setminus \{1\}.

Viết lại: y=x2−2xx−1=x−1−1x−1y = \dfrac{x^2-2x}{x-1} = x - 1 - \dfrac{1}{x-1}.

2. Sự biến thiên:

y′=(2x−2)(x−1)−(x2−2x)(x−1)2=x2−2x+2(x−1)2=(x−1)2+1(x−1)2>0y' = \dfrac{(2x-2)(x-1) - (x^2-2x)}{(x-1)^2} = \dfrac{x^2-2x+2}{(x-1)^2} = \dfrac{(x-1)^2+1}{(x-1)^2} > 0 với mọi x≠1x \neq 1.

Vậy hàm số đồng biến trên mỗi khoảng (−∞;1)(-\infty;1) và (1;+∞)(1;+\infty); không có cực trị.

Tiệm cận:

- lim⁡x→1−y=+∞\lim\limits_{x\to 1^-} y = +\infty, lim⁡x→1+y=−∞\lim\limits_{x\to 1^+} y = -\infty nên x=1x = 1 là tiệm cận đứng.
- lim⁡x→±∞[y−(x−1)]=lim⁡x→±∞(−1x−1)=0\lim\limits_{x\to\pm\infty}\left[y - (x-1)\right] = \lim\limits_{x\to\pm\infty}\left(-\dfrac{1}{x-1}\right) = 0 nên y=x−1y = x-1 là tiệm cận xiên.

Bảng biến thiên:

| xx | −∞-\infty | | 11 | | +∞+\infty |
|---|---|---|---|---|---|
| y′y' | | ++ | ∥\parallel | ++ | |
| yy | −∞-\infty | ↗\nearrow | +∞  ∥  −∞+\infty \;\|\; -\infty | ↗\nearrow | +∞+\infty |

3. Đồ thị:

- Giao với hai trục tọa độ: y=0⇔x=0y = 0 \Leftrightarrow x = 0 hoặc x=2x = 2, được các điểm (0;0)(0;0) và (2;0)(2;0).

Đồ thị gồm hai nhánh nằm hai phía tiệm cận đứng, nhận giao điểm hai tiệm cận I(1;0)I(1;0) làm tâm đối xứng.

Đáp số

a) Nghịch biến trên (−∞;1)(-\infty;1) và (3;+∞)(3;+\infty), đồng biến trên (1;3)(1;3); cực tiểu yCT=8y_{CT}=8 tại x=1x=1, cực đại yCĐ=12y_{CĐ}=12 tại x=3x=3; điểm uốn – tâm đối xứng U(2;10)U(2;10)b) Đồng biến trên mỗi khoảng (−∞;−1)(-\infty;-1) và (−1;+∞)(-1;+\infty), không có cực trị; tiệm cận đứng x=−1x=-1, tiệm cận ngang y=2y=2; tâm đối xứng I(−1;2)I(-1;2)c) Đồng biến trên mỗi khoảng (−∞;1)(-\infty;1) và (1;+∞)(1;+\infty), không có cực trị; tiệm cận đứng x=1x=1, tiệm cận xiên y=x−1y=x-1; tâm đối xứng I(1;0)I(1;0)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.