Sách giáo khoa Toán 12 Tập một

Giải Luyện tập 2 trang 38 SGK Toán 12

Bài 5. Ứng dụng đạo hàm để giải quyết một số vấn đề liên quan đến thực tiễn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Anh An chèo thuyền từ điểm AA trên bờ một con sông thẳng rộng 3 km và muốn đến điểm BB ở bờ đối diện cách 8 km về phía hạ lưu càng nhanh càng tốt (H.1.35). Anh An có thể chèo thuyền trực tiếp qua sông đến điểm CC rồi chạy bộ đến BB, hoặc anh có thể chèo thuyền thẳng đến BB, hoặc anh cũng có thể chèo thuyền đến một điểm DD nào đó giữa CC và BB rồi chạy bộ đến BB. Nếu vận tốc chèo thuyền là 6 km/h và vận tốc chạy bộ là 8 km/h thì anh An phải chèo thuyền sang bờ ở điểm nào để đến được BB càng sớm càng tốt? (Giả sử rằng vận tốc của nước là không đáng kể so với vận tốc chèo thuyền của anh An).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 38 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 1.35: Con sông thẳng theo phương dọc (chiều rộng 3 km ngang). Điểm AA ở bờ bên trái. Bờ đối diện (bên phải): CC là điểm ngay đối diện AA (đoạn AC=3AC = 3 km vuông góc với dòng sông). Từ CC đi xuôi theo bờ về phía hạ lưu đến BB, khoảng cách CB=8CB = 8 km. DD là một điểm nằm trên bờ đối diện giữa CC và BB, với CD=xCD = x. Anh An chèo thuyền từ AA đến DD (đường chéo), rồi chạy bộ từ DD đến BB.

Lời giải

Thiết lập hàm số thời gian.

Gọi DD là điểm mà anh An chèo thuyền tới trên bờ đối diện, đặt CD=xCD = x (km) với 0≤x≤80 \le x \le 8.

Vì AC⊥CBAC \perp CB và AC=3AC = 3 km nên quãng đường chèo thuyền là:
AD=AC2+CD2=x2+9.AD = \sqrt{AC^2 + CD^2} = \sqrt{x^2 + 9}.
Quãng đường chạy bộ là DB=8−xDB = 8 - x.

Với vận tốc chèo thuyền 66 km/h và chạy bộ 88 km/h, tổng thời gian đi từ AA đến BB là:
T(x)=x2+96+8−x8,x∈[0;8].T(x) = \frac{\sqrt{x^2 + 9}}{6} + \frac{8 - x}{8}, \qquad x \in [0; 8].

Ta cần tìm giá trị nhỏ nhất của T(x)T(x) trên [0;8][0; 8].

Tính đạo hàm và tìm điểm tới hạn.
T′(x)=16⋅xx2+9−18=x6x2+9−18.T'(x) = \frac{1}{6}\cdot\frac{x}{\sqrt{x^2 + 9}} - \frac{1}{8} = \frac{x}{6\sqrt{x^2 + 9}} - \frac{1}{8}.

Cho T′(x)=0T'(x) = 0:
x6x2+9=18  ⇒  8x=6x2+9  ⇒  4x=3x2+9.\frac{x}{6\sqrt{x^2 + 9}} = \frac{1}{8} \;\Rightarrow\; 8x = 6\sqrt{x^2 + 9} \;\Rightarrow\; 4x = 3\sqrt{x^2 + 9}.

Bình phương hai vế (với x>0x > 0):
16x2=9(x2+9)  ⇒  7x2=81  ⇒  x2=817  ⇒  x=97=977≈3,40  (km).16x^2 = 9(x^2 + 9) \;\Rightarrow\; 7x^2 = 81 \;\Rightarrow\; x^2 = \frac{81}{7} \;\Rightarrow\; x = \frac{9}{\sqrt{7}} = \frac{9\sqrt{7}}{7} \approx 3{,}40 \;(\text{km}).

Giá trị này thuộc khoảng (0;8)(0; 8).

So sánh các giá trị.

Tại điểm tới hạn: x2+9=817+9=1447=127\sqrt{x^2 + 9} = \sqrt{\dfrac{81}{7} + 9} = \sqrt{\dfrac{144}{7}} = \dfrac{12}{\sqrt{7}}, nên
T ⁣(97)=12/76+8−9/78=27+1−987=1+16−987=1+787=1+78≈1,33  (giờ).T\!\left(\frac{9}{\sqrt7}\right) = \frac{12/\sqrt7}{6} + \frac{8 - 9/\sqrt7}{8} = \frac{2}{\sqrt7} + 1 - \frac{9}{8\sqrt7} = 1 + \frac{16 - 9}{8\sqrt7} = 1 + \frac{7}{8\sqrt7} = 1 + \frac{\sqrt7}{8} \approx 1{,}33 \;(\text{giờ}).

Tại hai đầu mút:
T(0)=36+88=1,5  (giờ);T(8)=736≈1,42  (giờ).T(0) = \frac{3}{6} + \frac{8}{8} = 1{,}5 \;(\text{giờ}); \qquad T(8) = \frac{\sqrt{73}}{6} \approx 1{,}42 \;(\text{giờ}).

So sánh: 1+78≈1,33<1,42<1,51 + \dfrac{\sqrt7}{8} \approx 1{,}33 < 1{,}42 < 1{,}5.

Vậy min⁡[0;8]T(x)=1+78≈1,33\min\limits_{[0;8]} T(x) = 1 + \dfrac{\sqrt7}{8} \approx 1{,}33 giờ, đạt được khi x=977≈3,40x = \dfrac{9\sqrt7}{7} \approx 3{,}40 km.

Kết luận. Anh An nên chèo thuyền tới điểm DD nằm giữa CC và BB, cách CC khoảng 977≈3,4\dfrac{9\sqrt7}{7} \approx 3{,}4 km (tức cách BB khoảng 8−3,4=4,68 - 3{,}4 = 4{,}6 km), rồi chạy bộ tới BB. Khi đó thời gian ngắn nhất là 1+78≈1,331 + \dfrac{\sqrt7}{8} \approx 1{,}33 giờ (khoảng 11 giờ 2020 phút).

Đáp số

Chèo tới điểm cách C khoảng 977≈3,4\frac{9\sqrt7}{7}\approx 3,4 km; thời gian nhỏ nhất 1+78≈1,331+\frac{\sqrt7}{8}\approx 1,33 giờ

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.