Sách giáo khoa Toán 12 Tập một

Giải Bài 1.23 trang 32 SGK Toán 12

Bài 4. Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị của hàm số   Đã kiểm chéo

Đề bài

Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị của các hàm số sau:

a) y=2x2−x+4x−1y = \dfrac{2x^2 - x + 4}{x - 1};

b) y=x2+2x+1x+3y = \dfrac{x^2 + 2x + 1}{x + 3}.

Lời giải

## a) y=2x2−x+4x−1y = \dfrac{2x^2 - x + 4}{x - 1}

1. Tập xác định: D=R∖{1}D = \mathbb{R} \setminus \{1\}.

Chia đa thức, ta viết lại: y=2x+1+5x−1y = 2x + 1 + \dfrac{5}{x-1}.

2. Sự biến thiên

*Đạo hàm:*
y′=(4x−1)(x−1)−(2x2−x+4)(x−1)2=2x2−4x−3(x−1)2.y' = \dfrac{(4x-1)(x-1) - (2x^2 - x + 4)}{(x-1)^2} = \dfrac{2x^2 - 4x - 3}{(x-1)^2}.

y′=0⇔2x2−4x−3=0⇔x=1±102y' = 0 \Leftrightarrow 2x^2 - 4x - 3 = 0 \Leftrightarrow x = 1 \pm \dfrac{\sqrt{10}}{2}, tức x1≈−0,58x_1 \approx -0{,}58 và x2≈2,58x_2 \approx 2{,}58.

*Giới hạn – tiệm cận:*
- lim⁡x→1−y=−∞, lim⁡x→1+y=+∞⇒\lim\limits_{x\to 1^-} y = -\infty,\ \lim\limits_{x\to 1^+} y = +\infty \Rightarrow tiệm cận đứng x=1x = 1.
- lim⁡x→±∞[y−(2x+1)]=lim⁡x→±∞5x−1=0⇒\lim\limits_{x\to\pm\infty}\big[y-(2x+1)\big] = \lim\limits_{x\to\pm\infty}\dfrac{5}{x-1} = 0 \Rightarrow tiệm cận xiên y=2x+1y = 2x + 1.
- lim⁡x→−∞y=−∞, lim⁡x→+∞y=+∞\lim\limits_{x\to-\infty} y = -\infty,\ \lim\limits_{x\to+\infty} y = +\infty.

*Bảng biến thiên (dấu của y′y'):*

| Khoảng | (−∞; 1−102)\left(-\infty;\,1-\tfrac{\sqrt{10}}{2}\right) | (1−102; 1)\left(1-\tfrac{\sqrt{10}}{2};\,1\right) | (1; 1+102)\left(1;\,1+\tfrac{\sqrt{10}}{2}\right) | (1+102; +∞)\left(1+\tfrac{\sqrt{10}}{2};\,+\infty\right) |
|---|---|---|---|---|
| y′y' | ++ | −- | −- | ++ |
| yy | ↗ | ↘ | ↘ | ↗ |

Hàm số đồng biến trên (−∞; 1−102)\left(-\infty;\,1-\tfrac{\sqrt{10}}{2}\right) và (1+102; +∞)\left(1+\tfrac{\sqrt{10}}{2};\,+\infty\right); nghịch biến trên (1−102; 1)\left(1-\tfrac{\sqrt{10}}{2};\,1\right) và (1; 1+102)\left(1;\,1+\tfrac{\sqrt{10}}{2}\right).

*Cực trị:* Tại điểm cực trị, 5x−1=±10\dfrac{5}{x-1} = \pm\sqrt{10} nên:
- Cực đại tại x=1−102x = 1-\tfrac{\sqrt{10}}{2}, yCĐ=3−210≈−3,32y_{CĐ} = 3 - 2\sqrt{10} \approx -3{,}32.
- Cực tiểu tại x=1+102x = 1+\tfrac{\sqrt{10}}{2}, yCT=3+210≈9,32y_{CT} = 3 + 2\sqrt{10} \approx 9{,}32.

3. Đồ thị
- Giao với OyOy: x=0⇒y=−4x=0 \Rightarrow y = -4, điểm (0;−4)(0;-4).
- Không cắt OxOx vì 2x2−x+4=02x^2 - x + 4 = 0 có Δ=1−32<0\Delta = 1 - 32 < 0 (vô nghiệm).
- Giao điểm hai tiệm cận là I(1; 3)I(1;\,3) — tâm đối xứng của đồ thị.

Đồ thị gồm hai nhánh, nhận x=1x=1 làm tiệm cận đứng và y=2x+1y=2x+1 làm tiệm cận xiên; nhánh trái có điểm cực đại ≈(−0,58; −3,32)\approx(-0{,}58;\,-3{,}32), nhánh phải có điểm cực tiểu ≈(2,58; 9,32)\approx(2{,}58;\,9{,}32).

---

##

b) y=x2+2x+1x+3y = \dfrac{x^2 + 2x + 1}{x + 3}

1. Tập xác định: D=R∖{−3}D = \mathbb{R} \setminus \{-3\}.

Chia đa thức: y=x−1+4x+3y = x - 1 + \dfrac{4}{x+3} (chú ý x2+2x+1=(x+1)2x^2+2x+1=(x+1)^2).

2. Sự biến thiên

*Đạo hàm:*
y′=(2x+2)(x+3)−(x2+2x+1)(x+3)2=x2+6x+5(x+3)2.y' = \dfrac{(2x+2)(x+3) - (x^2+2x+1)}{(x+3)^2} = \dfrac{x^2 + 6x + 5}{(x+3)^2}.

y′=0⇔x2+6x+5=0⇔x=−5y' = 0 \Leftrightarrow x^2 + 6x + 5 = 0 \Leftrightarrow x = -5 hoặc x=−1x = -1.

*Giới hạn – tiệm cận:*
- lim⁡x→−3−y=−∞, lim⁡x→−3+y=+∞⇒\lim\limits_{x\to -3^-} y = -\infty,\ \lim\limits_{x\to -3^+} y = +\infty \Rightarrow tiệm cận đứng x=−3x = -3.
- lim⁡x→±∞[y−(x−1)]=lim⁡x→±∞4x+3=0⇒\lim\limits_{x\to\pm\infty}\big[y-(x-1)\big] = \lim\limits_{x\to\pm\infty}\dfrac{4}{x+3} = 0 \Rightarrow tiệm cận xiên y=x−1y = x - 1.
- lim⁡x→−∞y=−∞, lim⁡x→+∞y=+∞\lim\limits_{x\to-\infty} y = -\infty,\ \lim\limits_{x\to+\infty} y = +\infty.

*Bảng biến thiên (dấu của y′y'):*

| Khoảng | (−∞; −5)(-\infty;\,-5) | (−5; −3)(-5;\,-3) | (−3; −1)(-3;\,-1) | (−1; +∞)(-1;\,+\infty) |
|---|---|---|---|---|
| y′y' | ++ | −- | −- | ++ |
| yy | ↗ | ↘ | ↘ | ↗ |

Hàm số đồng biến trên (−∞;−5)(-\infty;-5) và (−1;+∞)(-1;+\infty); nghịch biến trên (−5;−3)(-5;-3) và (−3;−1)(-3;-1).

*Cực trị:*
- Cực đại tại x=−5x = -5: yCĐ=−5−1+4−2=−8y_{CĐ} = -5 - 1 + \dfrac{4}{-2} = -8.
- Cực tiểu tại x=−1x = -1: yCT=−1−1+42=0y_{CT} = -1 - 1 + \dfrac{4}{2} = 0.

3. Đồ thị
- Giao với OyOy: x=0⇒y=13x=0 \Rightarrow y = \dfrac{1}{3}, điểm (0; 13)\left(0;\,\tfrac{1}{3}\right).
- Giao với OxOx: y=0⇔(x+1)2=0⇔x=−1y=0 \Leftrightarrow (x+1)^2 = 0 \Leftrightarrow x = -1, điểm (−1;0)(-1;0) (đồ thị tiếp xúc trục OxOx).
- Giao điểm hai tiệm cận là I(−3; −4)I(-3;\,-4) — tâm đối xứng của đồ thị.

Đồ thị gồm hai nhánh, nhận x=−3x=-3 làm tiệm cận đứng và y=x−1y=x-1 làm tiệm cận xiên; nhánh trái có điểm cực đại (−5;−8)(-5;-8), nhánh phải có điểm cực tiểu (−1;0)(-1;0).

Đáp số

a) TCĐ x=1x=1; TCX y=2x+1y=2x+1; tâm đối xứng I(1;3)I(1;3). Cực đại: yCĐ=3−210≈−3,32y_{CĐ}=3-2\sqrt{10}\approx-3,32 tại x=1−102≈−0,58x=1-\tfrac{\sqrt{10}}{2}\approx-0,58; Cực tiểu: yCT=3+210≈9,32y_{CT}=3+2\sqrt{10}\approx9,32 tại x=1+102≈2,58x=1+\tfrac{\sqrt{10}}{2}\approx2,58b) TCĐ x=−3x=-3; TCX y=x−1y=x-1; tâm đối xứng I(−3;−4)I(-3;-4). Cực đại: yCĐ=−8y_{CĐ}=-8 tại x=−5x=-5; Cực tiểu: yCT=0y_{CT}=0 tại x=−1x=-1

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.