Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Bài 5.6 trang 109 SGK Toán 11

Bài 15. Giới hạn của dãy số   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho tam giác ABCABC vuông tại AA, có AB=hAB=h và góc BB bằng α\alpha (H.5.3). Từ AA kẻ AA1⊥BCAA_1\perp BC, từ A1A_1 kẻ A1A2⊥ACA_1A_2\perp AC, sau đó lại kẻ A2A3⊥BCA_2A_3\perp BC. Tiếp tục quá trình trên, ta được đường gấp khúc vô hạn AA1A2A3…AA_1A_2A_3\ldots Tính độ dài đường gấp khúc này theo hh và α\alpha.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 109 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.3: Tam giác ABCABC vuông tại AA, đỉnh BB ở trên cùng, AA ở góc dưới bên trái, CC ở góc dưới bên phải. Cạnh AB=hAB=h thẳng đứng bên trái, góc tại BB bằng α\alpha. Từ AA hạ các đường vuông góc xen kẽ: AA1⊥BCAA_1\perp BC (với A1A_1 trên BCBC), A1A2⊥ACA_1A_2\perp AC (với A2A_2 trên ACAC), A2A3⊥BCA_2A_3\perp BC, A3A4⊥ACA_3A_4\perp AC, ... tạo thành chuỗi các đoạn vuông góc nhỏ dần hội tụ về CC. Trên cạnh huyền BCBC lần lượt là các điểm A1,A3,A5A_1,A_3,A_5; trên cạnh đáy ACAC lần lượt là các điểm A2,A4,A6A_2,A_4,A_6. Các góc vuông được đánh dấu tại chân các đường vuông góc.

Lời giải

Bước 1. Tính AA1AA_1

Tam giác ABCABC vuông tại AA có AB=hAB = h, B^=α\widehat{B} = \alpha nên C^=90∘−α\widehat{C} = 90^\circ - \alpha, BC=hcos⁡αBC = \dfrac{h}{\cos\alpha}, AC=htan⁡αAC = h\tan\alpha.

Vì AA1⊥BCAA_1 \perp BC nên tam giác ABA1ABA_1 vuông tại A1A_1, có ABA1^=α\widehat{ABA_1} = \alpha:

AA1=ABsin⁡α=hsin⁡α.AA_1 = AB\sin\alpha = h\sin\alpha.

Khi đó BA1=ABcos⁡α=hcos⁡αBA_1 = AB\cos\alpha = h\cos\alpha, suy ra

A1C=BC−BA1=hcos⁡α−hcos⁡α=hsin⁡2αcos⁡α.A_1C = BC - BA_1 = \frac{h}{\cos\alpha} - h\cos\alpha = \frac{h\sin^2\alpha}{\cos\alpha}.

Bước 2. Tính A1A2A_1A_2

Vì A1A2⊥ACA_1A_2 \perp AC nên tam giác A1A2CA_1A_2C vuông tại A2A_2, có C^=90∘−α\widehat{C} = 90^\circ - \alpha, cạnh huyền A1CA_1C:

A1A2=A1Csin⁡(90∘−α)=hsin⁡2αcos⁡α⋅cos⁡α=hsin⁡2α,A_1A_2 = A_1C\sin(90^\circ - \alpha) = \frac{h\sin^2\alpha}{\cos\alpha}\cdot\cos\alpha = h\sin^2\alpha,

A2C=A1Ccos⁡(90∘−α)=hsin⁡3αcos⁡α.A_2C = A_1C\cos(90^\circ - \alpha) = \frac{h\sin^3\alpha}{\cos\alpha}.

Bước 3. Tính A2A3A_2A_3 và nhận xét quy luật

Vì A2A3⊥BCA_2A_3 \perp BC nên tam giác A2A3CA_2A_3C vuông tại A3A_3, có C^=90∘−α\widehat{C} = 90^\circ - \alpha, cạnh huyền A2CA_2C:

A2A3=A2Csin⁡(90∘−α)=hsin⁡3αcos⁡α⋅cos⁡α=hsin⁡3α.A_2A_3 = A_2C\sin(90^\circ - \alpha) = \frac{h\sin^3\alpha}{\cos\alpha}\cdot\cos\alpha = h\sin^3\alpha.

Tiếp tục quá trình trên, mỗi tam giác vuông nhỏ tại CC đều có góc 90∘−α90^\circ - \alpha và cạnh huyền bằng sin⁡α\sin\alpha lần cạnh huyền của tam giác trước, nên

AA1=hsin⁡α,A1A2=hsin⁡2α,A2A3=hsin⁡3α,…,An−1An=hsin⁡nα.AA_1 = h\sin\alpha,\quad A_1A_2 = h\sin^2\alpha,\quad A_2A_3 = h\sin^3\alpha,\quad \ldots,\quad A_{n-1}A_n = h\sin^n\alpha.

Vậy độ dài các đoạn của đường gấp khúc lập thành một cấp số nhân với số hạng đầu u1=hsin⁡αu_1 = h\sin\alpha và công bội q=sin⁡αq = \sin\alpha.

Bước 4. Tính độ dài đường gấp khúc

Vì 0<α<90∘0 < \alpha < 90^\circ nên 0<sin⁡α<10 < \sin\alpha < 1, tức ∣q∣<1|q| < 1. Do đó độ dài đường gấp khúc là tổng của cấp số nhân lùi vô hạn:

S=AA1+A1A2+A2A3+⋯=u11−q=hsin⁡α1−sin⁡α.S = AA_1 + A_1A_2 + A_2A_3 + \cdots = \frac{u_1}{1 - q} = \frac{h\sin\alpha}{1 - \sin\alpha}.

Vậy độ dài đường gấp khúc AA1A2A3…AA_1A_2A_3\ldots bằng hsin⁡α1−sin⁡α\dfrac{h\sin\alpha}{1 - \sin\alpha}.

Đáp số

S=hsin⁡α1−sin⁡αS = \dfrac{h\sin\alpha}{1 - \sin\alpha}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.