Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Bài 5.5 trang 109 SGK Toán 11

Bài 15. Giới hạn của dãy số   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một bệnh nhân hằng ngày phải uống một viên thuốc 150 mg. Sau ngày đầu, trước mỗi lần uống, hàm lượng thuốc cũ trong cơ thể vẫn còn 5%. Tính lượng thuốc có trong cơ thể sau khi uống viên thuốc của ngày thứ 5. Ước tính lượng thuốc trong cơ thể nếu bệnh nhân sử dụng thuốc trong một thời gian dài.

Lời giải

Gọi unu_n là lượng thuốc (tính bằng mg) có trong cơ thể bệnh nhân ngay sau khi uống viên thuốc của ngày thứ nn.

Ngày đầu bệnh nhân uống một viên, nên:
u1=150.u_1 = 150.

Trước mỗi lần uống của ngày tiếp theo, lượng thuốc cũ chỉ còn lại 5%=0,055\% = 0{,}05 lần lượng thuốc của ngày trước, rồi bệnh nhân uống thêm 150150 mg. Do đó ta có hệ thức truy hồi:
un+1=0,05 un+150.u_{n+1} = 0{,}05\,u_n + 150.

a) Lượng thuốc sau khi uống viên của ngày thứ 5

Tính lần lượt:
u1=150,u_1 = 150,
u2=0,05⋅150+150=157,5,u_2 = 0{,}05\cdot 150 + 150 = 157{,}5,
u3=0,05⋅157,5+150=157,875,u_3 = 0{,}05\cdot 157{,}5 + 150 = 157{,}875,
u4=0,05⋅157,875+150=157,89375,u_4 = 0{,}05\cdot 157{,}875 + 150 = 157{,}89375,
u5=0,05⋅157,89375+150=157,8946875.u_5 = 0{,}05\cdot 157{,}89375 + 150 = 157{,}8946875.

Có thể kiểm tra lại bằng cách viết u5u_5 dưới dạng tổng của cấp số nhân:
u5=150(1+0,05+0,052+0,053+0,054)=150⋅1−0,0551−0,05=157,8946875.u_5 = 150\left(1 + 0{,}05 + 0{,}05^2 + 0{,}05^3 + 0{,}05^4\right) = 150\cdot\frac{1 - 0{,}05^5}{1 - 0{,}05} = 157{,}8946875.

Vậy sau khi uống viên thuốc của ngày thứ 5, trong cơ thể có khoảng 157,89157{,}89 mg thuốc.

b) Ước tính lượng thuốc nếu dùng trong thời gian dài

Tổng quát, lượng thuốc sau khi uống viên của ngày thứ nn là tổng nn số hạng đầu của cấp số nhân với số hạng đầu 150150 và công bội q=0,05q = 0{,}05 (thỏa ∣q∣<1|q| < 1):
un=150⋅1−0,05n1−0,05.u_n = 150\cdot\frac{1 - 0{,}05^n}{1 - 0{,}05}.

Khi dùng thuốc trong thời gian dài, tức n→+∞n \to +\infty, vì 0,05n→00{,}05^n \to 0 nên:
lim⁡n→+∞un=1501−0,05=1500,95=300019≈157,89.\lim_{n\to+\infty} u_n = \frac{150}{1 - 0{,}05} = \frac{150}{0{,}95} = \frac{3000}{19} \approx 157{,}89.

Vậy nếu sử dụng thuốc trong một thời gian dài thì lượng thuốc trong cơ thể (ngay sau mỗi lần uống) ổn định ở khoảng 157,89157{,}89 mg.

Đáp số

Sau ngày thứ 5: u5=157,8946875≈157,89u_5 = 157{,}8946875 \approx 157{,}89 mgDài hạn: 1500,95=300019≈157,89\dfrac{150}{0{,}95} = \dfrac{3000}{19} \approx 157{,}89 mg

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.