Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Bài 9.5 trang 86 SGK Toán 11

Bài 31. Định nghĩa và ý nghĩa của đạo hàm   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một kĩ sư thiết kế một đường ray tàu lượn, mà mặt cắt của nó gồm một cung đường cong có dạng parabol (H.9.6a), đoạn dốc lên L1L_1 và đoạn dốc xuống L2L_2 là những phần đường thẳng có hệ số góc lần lượt là 0,5 và −0,75. Để tàu lượn chạy êm và không bị đổi hướng đột ngột, L1L_1 và L2L_2 phải là những tiếp tuyến của cung parabol tại các điểm chuyển tiếp PP và QQ (H.9.6b). Giả sử gốc toạ độ đặt tại PP và phương trình của parabol là y=ax2+bx+cy = ax^2 + bx + c, trong đó xx tính bằng mét.

a) Tìm cc.

b) Tính y′(0)y'(0) và tìm bb.

c) Giả sử khoảng cách theo phương ngang giữa PP và QQ là 40 m. Tìm aa.

d) Tìm chênh lệch độ cao giữa hai điểm chuyển tiếp PP và QQ.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 86 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 9.6b: Hệ trục toạ độ Oxy. Điểm PP nằm tại gốc toạ độ O. Một cung parabol đi lên từ PP, đạt đỉnh (cực đại) rồi đi xuống cắt trục hoành tại điểm QQ nằm bên phải. Tại PP có tiếp tuyến L1L_1 (đường nét đứt) là đoạn dốc lên với hệ số góc 0,5. Tại QQ có tiếp tuyến L2L_2 (đường nét đứt) là đoạn dốc xuống với hệ số góc −0,75. Khoảng cách theo phương ngang giữa PP và QQ là 40 m.

Lời giải

a) Tìm cc.

Gốc toạ độ đặt tại PP, nghĩa là P(0;0)P(0;0) thuộc parabol. Thay x=0, y=0x=0,\ y=0 vào y=ax2+bx+cy=ax^2+bx+c:
0=a⋅02+b⋅0+c⇒c=0.0 = a\cdot 0^2 + b\cdot 0 + c \Rightarrow c = 0.

b) Tính y′(0)y'(0) và tìm bb.

Ta có y=ax2+bx+cy = ax^2 + bx + c nên đạo hàm:
y′=2ax+b.y' = 2ax + b.
Do đó y′(0)=2a⋅0+b=by'(0) = 2a\cdot 0 + b = b.

Hệ số góc của tiếp tuyến với parabol tại điểm có hoành độ xx chính là y′(x)y'(x). Tại PP (ứng với x=0x=0), tiếp tuyến là L1L_1 có hệ số góc 0,50{,}5, nên:
y′(0)=0,5⇒b=0,5.y'(0) = 0{,}5 \Rightarrow b = 0{,}5.

c) Tìm aa.

Khoảng cách theo phương ngang giữa PP và QQ là 4040 m, mà PP có hoành độ 00 nên QQ có hoành độ x=40x = 40.

Tại QQ, tiếp tuyến là L2L_2 có hệ số góc −0,75-0{,}75, nên:
y′(40)=−0,75.y'(40) = -0{,}75.
Mà y′(x)=2ax+b=2a⋅x+0,5y'(x) = 2ax + b = 2a\cdot x + 0{,}5, suy ra:
2a⋅40+0,5=−0,752a\cdot 40 + 0{,}5 = -0{,}75
80a=−1,25⇒a=−1,2580=−0,015625.80a = -1{,}25 \Rightarrow a = -\dfrac{1{,}25}{80} = -0{,}015625.

d) Tìm chênh lệch độ cao giữa PP và QQ.

Với a=−0,015625; b=0,5; c=0a = -0{,}015625;\ b = 0{,}5;\ c = 0, phương trình parabol là:
y=−0,015625 x2+0,5 x.y = -0{,}015625\,x^2 + 0{,}5\,x.

Tung độ của PP (tại x=0x=0):  yP=0\ y_P = 0.

Tung độ của QQ (tại x=40x=40):
yQ=−0,015625⋅402+0,5⋅40=−0,015625⋅1600+20=−25+20=−5.y_Q = -0{,}015625\cdot 40^2 + 0{,}5\cdot 40 = -0{,}015625\cdot 1600 + 20 = -25 + 20 = -5.

Vậy chênh lệch độ cao giữa hai điểm chuyển tiếp là:
∣yP−yQ∣=∣0−(−5)∣=5 (m).|y_P - y_Q| = |0 - (-5)| = 5 \text{ (m)}.
Điểm QQ thấp hơn điểm PP là 55 m.

Đáp số

c=0c = 0y′(0)=b=0,5y'(0) = b = 0{,}5a=−0,015625a = -0{,}01562555 m (Q thấp hơn P 5 m)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.