Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Bài 4.5 trang 77 SGK Toán 11

Bài 10. Đường thẳng và mặt phẳng trong không gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hình chóp tứ giác S.ABCDS.ABCD và lấy một điểm EE thuộc cạnh SASA của hình chóp (EE khác SS, AA). Trong mặt phẳng (ABCD)(ABCD) vẽ một đường thẳng dd cắt các cạnh CBCB, CDCD lần lượt tại MM, NN và cắt các tia ABAB, ADAD lần lượt tại PP, QQ.

a) Xác định giao điểm của mp(E,d)(E, d) với các cạnh SBSB, SDSD của hình chóp.

b) Xác định giao tuyến của mp(E,d)(E, d) với các mặt của hình chóp.

Lời giải

Gọi tắt mặt phẳng cắt là (α)=mp(E,d)(\alpha) = mp(E, d). Trên mặt phẳng đáy, đường thẳng dd cắt: cạnh CBCB tại MM, cạnh CDCD tại NN, tia ABAB tại PP, tia ADAD tại QQ. Như vậy bốn điểm M,N,P,QM, N, P, Q đều nằm trên dd, tức là đều thuộc (α)(\alpha).

a) Giao điểm của (α)(\alpha) với các cạnh SBSB, SDSD

*Giao điểm với SBSB:* Xét mặt phẳng (SAB)(SAB).
- E∈SA⊂(SAB)E \in SA \subset (SAB) và E∈(α)E \in (\alpha), nên EE là điểm chung của (SAB)(SAB) và (α)(\alpha).
- P=d∩ABP = d \cap AB, mà P∈d⊂(α)P \in d \subset (\alpha) và P∈AB⊂(SAB)P \in AB \subset (SAB), nên PP cũng là điểm chung của (SAB)(SAB) và (α)(\alpha).

Vậy giao tuyến của (α)(\alpha) và (SAB)(SAB) là đường thẳng EPEP. Trong mặt phẳng (SAB)(SAB), đường thẳng EPEP cắt cạnh SBSB tại một điểm; gọi điểm đó là FF:
F=EP∩SB.F = EP \cap SB.
Khi đó F∈EP⊂(α)F \in EP \subset (\alpha) và F∈SBF \in SB, nên FF chính là giao điểm của (α)(\alpha) với cạnh SBSB.

*Giao điểm với SDSD:* Xét mặt phẳng (SAD)(SAD).
- E∈SA⊂(SAD)E \in SA \subset (SAD) và E∈(α)E \in (\alpha), nên EE là điểm chung.
- Q=d∩ADQ = d \cap AD, mà Q∈d⊂(α)Q \in d \subset (\alpha) và Q∈AD⊂(SAD)Q \in AD \subset (SAD), nên QQ là điểm chung.

Vậy giao tuyến của (α)(\alpha) và (SAD)(SAD) là đường thẳng EQEQ. Trong mặt phẳng (SAD)(SAD), đường thẳng EQEQ cắt cạnh SDSD tại điểm GG:
G=EQ∩SD.G = EQ \cap SD.
Khi đó GG là giao điểm của (α)(\alpha) với cạnh SDSD.

b) Giao tuyến của (α)(\alpha) với các mặt của hình chóp

Ta đã có các điểm thuộc (α)(\alpha) nằm trên các cạnh của hình chóp: EE trên SASA, FF trên SBSB, GG trên SDSD, MM trên CBCB, NN trên CDCD.

- *Với mặt đáy (ABCD)(ABCD):* (α)(\alpha) và (ABCD)(ABCD) cùng chứa đường thẳng dd, nên giao tuyến là chính đường thẳng dd, tức đoạn MNMN (và kéo dài).

- *Với mặt (SAB)(SAB):* theo câu a), giao tuyến là EPEP, phần nằm trên mặt bên là đoạn EFEF (với E∈SAE \in SA, F∈SBF \in SB).

- *Với mặt (SBC)(SBC):* M=d∩CBM = d \cap CB nên M∈(α)M \in (\alpha) và M∈BC⊂(SBC)M \in BC \subset (SBC); F∈SB⊂(SBC)F \in SB \subset (SBC) và F∈(α)F \in (\alpha). Vậy giao tuyến là đoạn FMFM.

- *Với mặt (SCD)(SCD):* N=d∩CDN = d \cap CD nên N∈(α)N \in (\alpha) và N∈CD⊂(SCD)N \in CD \subset (SCD); G∈SD⊂(SCD)G \in SD \subset (SCD) và G∈(α)G \in (\alpha). Vậy giao tuyến là đoạn GNGN.

- *Với mặt (SAD)(SAD):* theo câu a), giao tuyến là EQEQ, phần nằm trên mặt bên là đoạn EGEG (với E∈SAE \in SA, G∈SDG \in SD).

Như vậy thiết diện của hình chóp cắt bởi (α)(\alpha) là ngũ giác E F M N GE\,F\,M\,N\,G với các cạnh lần lượt nằm trên các mặt (SAB)(SAB), (SBC)(SBC), (ABCD)(ABCD), (SCD)(SCD), (SAD)(SAD).

Đáp số

F=EP∩SBF = EP \cap SB (với P=d∩ABP = d \cap AB); G=EQ∩SDG = EQ \cap SD (với Q=d∩ADQ = d \cap AD)Giao tuyến với (ABCD)(ABCD) là dd (đoạn MNMN); với (SAB)(SAB) là EFEF; với (SBC)(SBC) là FMFM; với (SCD)(SCD) là GNGN; với (SAD)(SAD) là EGEG. Thiết diện là ngũ giác EFMNGEFMNG.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.