Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Bài 7.44 trang 65 SGK Toán 11

Bài tập cuối chương VII   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hình chóp S.ABCDS.ABCD có đáy ABCDABCD là hình thang cân, AB∥CDAB \parallel CD và AB=BC=DA=aAB = BC = DA = a, CD=2aCD = 2a. Biết hai mặt phẳng (SAC)(SAC) và (SBD)(SBD) cùng vuông góc với mặt phẳng đáy (ABCD)(ABCD) và SA=a2SA = a\sqrt{2}. Tính theo aa khoảng cách từ SS đến mặt phẳng (ABCD)(ABCD) và thể tích của khối chóp S.ABCDS.ABCD.

Lời giải

Phân tích giả thiết — xác định chân đường cao.

Gọi O=AC∩BDO = AC \cap BD là giao điểm hai đường chéo của hình thang.

- Vì O∈AC⊂(SAC)O \in AC \subset (SAC) và O∈BD⊂(SBD)O \in BD \subset (SBD) nên OO là điểm chung của hai mặt phẳng (SAC)(SAC) và (SBD)(SBD). Hai mặt phẳng này còn chung điểm SS, do đó giao tuyến của chúng là đường thẳng SOSO.
- Hai mặt phẳng (SAC)(SAC) và (SBD)(SBD) cùng vuông góc với mặt phẳng (ABCD)(ABCD). Theo tính chất: nếu hai mặt phẳng cắt nhau cùng vuông góc với một mặt phẳng thứ ba thì giao tuyến của chúng vuông góc với mặt phẳng ấy. Suy ra:
SO⊥(ABCD).SO \perp (ABCD).

Vậy khoảng cách từ SS đến mặt phẳng (ABCD)(ABCD) chính là độ dài SOSO, và SOSO là đường cao của khối chóp.

a) Tính khoảng cách d(S,(ABCD))=SOd\big(S,(ABCD)\big) = SO.

*Tính OAOA.* Vì AB∥CDAB \parallel CD, hai tam giác OABOAB và OCDOCD đồng dạng (g.g), nên
OAOC=ABCD=a2a=12  ⇒  OA=13AC.\frac{OA}{OC} = \frac{AB}{CD} = \frac{a}{2a} = \frac{1}{2} \;\Rightarrow\; OA = \frac{1}{3}AC.

Tính ACAC: kẻ đường cao của hình thang. Hình thang cân có AB=aAB = a, CD=2aCD = 2a nên hình chiếu của AA xuống CDCD cách DD một đoạn CD−AB2=a2\dfrac{CD-AB}{2} = \dfrac{a}{2}, và chiều cao hình thang là
h=DA2−(a2)2=a2−a24=a32.h = \sqrt{DA^2 - \left(\frac{a}{2}\right)^2} = \sqrt{a^2 - \frac{a^2}{4}} = \frac{a\sqrt{3}}{2}.
Khi đó hình chiếu của AA cách CC một đoạn 2a−a2=3a22a - \dfrac{a}{2} = \dfrac{3a}{2}, nên
AC=(3a2)2+(a32)2=9a24+3a24=3a2=a3.AC = \sqrt{\left(\frac{3a}{2}\right)^2 + \left(\frac{a\sqrt{3}}{2}\right)^2} = \sqrt{\frac{9a^2}{4} + \frac{3a^2}{4}} = \sqrt{3a^2} = a\sqrt{3}.
Do đó OA=13⋅a3=a33OA = \dfrac{1}{3}\cdot a\sqrt{3} = \dfrac{a\sqrt{3}}{3}, suy ra OA2=a23OA^2 = \dfrac{a^2}{3}.

*Tính SOSO.* Vì SO⊥(ABCD)SO \perp (ABCD) nên SO⊥OASO \perp OA, tam giác SOASOA vuông tại OO:
SO2=SA2−OA2=(a2)2−a23=2a2−a23=5a23.SO^2 = SA^2 - OA^2 = (a\sqrt{2})^2 - \frac{a^2}{3} = 2a^2 - \frac{a^2}{3} = \frac{5a^2}{3}.
 SO=a153 .\boxed{\,SO = \frac{a\sqrt{15}}{3}\,}.

b) Tính thể tích khối chóp S.ABCDS.ABCD.

Diện tích đáy hình thang:
SABCD=12(AB+CD)⋅h=12(a+2a)⋅a32=3a234.S_{ABCD} = \frac{1}{2}(AB + CD)\cdot h = \frac{1}{2}(a + 2a)\cdot \frac{a\sqrt{3}}{2} = \frac{3a^2\sqrt{3}}{4}.

Thể tích khối chóp:
V=13 SABCD⋅SO=13⋅3a234⋅a153=a34512=35 a312=54a3.V = \frac{1}{3}\, S_{ABCD}\cdot SO = \frac{1}{3}\cdot \frac{3a^2\sqrt{3}}{4}\cdot \frac{a\sqrt{15}}{3} = \frac{a^3\sqrt{45}}{12} = \frac{3\sqrt{5}\,a^3}{12} = \frac{\sqrt{5}}{4}a^3.

Kiểm tra lại số liệu: SO=a153≈1,29aSO = \dfrac{a\sqrt{15}}{3} \approx 1{,}29a; SABCD≈1,30a2S_{ABCD}\approx 1{,}30a^2; V≈13⋅1,30⋅1,29 a3≈0,56a3V \approx \dfrac{1}{3}\cdot1{,}30\cdot1{,}29\,a^3 \approx 0{,}56a^3, đúng bằng 54a3≈0,56a3\dfrac{\sqrt5}{4}a^3 \approx 0{,}56a^3. Các kết quả nhất quán.

Đáp số

d(S,(ABCD))=SO=a153d\big(S,(ABCD)\big) = SO = \dfrac{a\sqrt{15}}{3}VS.ABCD=54a3V_{S.ABCD} = \dfrac{\sqrt{5}}{4}a^3

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.