Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Bài 5.8 trang 82 SGK Toán 10

Bài 14. Các số đặc trưng đo độ phân tán   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy chọn số đặc trưng đo xu thế trung tâm của mỗi mẫu số liệu sau. Giải thích và tính giá trị của số đặc trưng đó.

a) Số mặt trăng đã biết của các hành tinh:

| Hành tinh | Thuỷ tinh | Kim tinh | Trái Đất | Hoả tinh | Mộc tinh | Thổ tinh | Thiên Vương tinh | Hải Vương tinh |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Số mặt trăng | 0 | 0 | 1 | 2 | 63 | 34 | 27 | 13 |

(Theo NASA)

b) Số đường chuyền thành công trong một trận đấu của một số cầu thủ bóng đá:
32 24 20 14 23.

c) Chỉ số IQ của một nhóm học sinh: 80 102 83 103 108 94 110 106 104 100.

d) Các sai số trong một phép đo: 10 15 18 15 14 13 42 15 12 14 42.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 82 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng số mặt trăng đã biết của các hành tinh: Thuỷ tinh 0, Kim tinh 0, Trái Đất 1, Hoả tinh 2, Mộc tinh 63, Thổ tinh 34, Thiên Vương tinh 27, Hải Vương tinh 13.

Lời giải

Nhắc lại: với mẫu không có giá trị bất thường (quá lớn hoặc quá nhỏ so với phần còn lại) ta chọn số trung bình; khi mẫu có giá trị bất thường, số trung bình bị kéo lệch nên ta chọn trung vị để đo xu thế trung tâm.

a) Số mặt trăng: 0; 0; 1; 2; 63; 34; 27; 130;\ 0;\ 1;\ 2;\ 63;\ 34;\ 27;\ 13

Mẫu có những giá trị bất thường (rất lớn so với phần còn lại, như 63; 34; 2763;\ 34;\ 27 bên cạnh 0; 0; 1; 20;\ 0;\ 1;\ 2). Vì vậy ta chọn trung vị.

Sắp xếp theo thứ tự không giảm:
0; 0; 1; 2; 13; 27; 34; 630;\ 0;\ 1;\ 2;\ 13;\ 27;\ 34;\ 63

Có n=8n = 8 (chẵn) nên trung vị là trung bình cộng của hai giá trị chính giữa (thứ 4 và thứ 5):
Me=2+132=7,5.M_e = \dfrac{2 + 13}{2} = 7{,}5.

b) Số đường chuyền thành công: 32; 24; 20; 14; 2332;\ 24;\ 20;\ 14;\ 23

Mẫu không có giá trị bất thường nên ta chọn số trung bình:
xˉ=32+24+20+14+235=1135=22,6.\bar{x} = \dfrac{32 + 24 + 20 + 14 + 23}{5} = \dfrac{113}{5} = 22{,}6.

c) Chỉ số IQ: 80; 102; 83; 103; 108; 94; 110; 106; 104; 10080;\ 102;\ 83;\ 103;\ 108;\ 94;\ 110;\ 106;\ 104;\ 100

Mẫu không có giá trị bất thường nên ta chọn số trung bình:
xˉ=80+102+83+103+108+94+110+106+104+10010=99010=99.\bar{x} = \dfrac{80 + 102 + 83 + 103 + 108 + 94 + 110 + 106 + 104 + 100}{10} = \dfrac{990}{10} = 99.

d) Các sai số: 10; 15; 18; 15; 14; 13; 42; 15; 12; 14; 4210;\ 15;\ 18;\ 15;\ 14;\ 13;\ 42;\ 15;\ 12;\ 14;\ 42

Mẫu có những giá trị bất thường (42; 4242;\ 42 lớn hẳn so với các sai số còn lại). Vì vậy ta chọn trung vị.

Sắp xếp theo thứ tự không giảm:
10; 12; 13; 14; 14; 15; 15; 15; 18; 42; 4210;\ 12;\ 13;\ 14;\ 14;\ 15;\ 15;\ 15;\ 18;\ 42;\ 42

Có n=11n = 11 (lẻ) nên trung vị là giá trị chính giữa (thứ 6):
Me=15.M_e = 15.

Đáp số

a) Trung vị Me=7,5M_e = 7{,}5b) Số trung bình xˉ=22,6\bar{x} = 22{,}6c) Số trung bình xˉ=99\bar{x} = 99d) Trung vị Me=15M_e = 15

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.