Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Bài 7.37 trang 59 SGK Toán 10

Bài tập cuối chương VII   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một cột trụ hình hypebol (H.7.36), có chiều cao 6 m, chỗ nhỏ nhất ở chính giữa và rộng 0,8 m, đỉnh cột và đáy cột đều rộng 1 m. Tính độ rộng của cột ở độ cao 5 m (tính theo đơn vị mét và làm tròn tới hai chữ số sau dấu phẩy).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 59 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 7.36: Cột trụ dạng hypebol đặt thẳng đứng, thắt ở giữa. Chiều cao toàn cột 6 m. Đỉnh cột (trên cùng) rộng 1 m, đáy cột (dưới cùng) rộng 1 m, chỗ nhỏ nhất ở chính giữa rộng 0,8 m.

Lời giải

Chọn hệ trục tọa độ. Đặt gốc tọa độ OO tại vị trí hẹp nhất (chính giữa cột), trục OxOx nằm ngang, trục OyOy thẳng đứng dọc theo trục cột. Khi đó mặt cắt của cột là một hypebol có trục thực nằm trên OxOx, dạng:

x2a2−y2b2=1.\dfrac{x^2}{a^2}-\dfrac{y^2}{b^2}=1.

Xác định aa. Chỗ nhỏ nhất ở chính giữa (tại y=0y=0) rộng 0,80,8 m, tức ứng với hai đỉnh của hypebol cách nhau 0,80,8 m. Do đó 2a=0,8⇒a=0,42a=0,8\Rightarrow a=0,4 (m), nên a2=0,16a^2=0,16.

Xác định bb. Cột cao 66 m, chính giữa ở y=0y=0 nên đỉnh cột ứng với y=3y=3 và đáy cột ứng với y=−3y=-3. Tại đó cột rộng 11 m, tức x=±0,5x=\pm 0,5. Thay điểm (0,5 ; 3)(0,5\,;\,3) vào phương trình:

0,520,16−32b2=1  ⇒  0,250,16−9b2=1  ⇒  1,5625−9b2=1.\dfrac{0,5^2}{0,16}-\dfrac{3^2}{b^2}=1\;\Rightarrow\;\dfrac{0,25}{0,16}-\dfrac{9}{b^2}=1\;\Rightarrow\;1,5625-\dfrac{9}{b^2}=1.

Suy ra 9b2=0,5625⇒b2=90,5625=16\dfrac{9}{b^2}=0,5625\Rightarrow b^2=\dfrac{9}{0,5625}=16.

Vậy mặt cắt cột có phương trình:

x20,16−y216=1.\dfrac{x^2}{0,16}-\dfrac{y^2}{16}=1.

Tính độ rộng ở độ cao 55 m. Độ cao 55 m tính từ đáy, mà đáy ứng với y=−3y=-3, nên vị trí này ứng với y=−3+5=2y=-3+5=2. Thay y=2y=2:

x20,16−2216=1  ⇒  x20,16−0,25=1  ⇒  x20,16=1,25.\dfrac{x^2}{0,16}-\dfrac{2^2}{16}=1\;\Rightarrow\;\dfrac{x^2}{0,16}-0,25=1\;\Rightarrow\;\dfrac{x^2}{0,16}=1,25.

Do đó x2=1,25⋅0,16=0,2⇒x=0,2≈0,4472x^2=1,25\cdot 0,16=0,2\Rightarrow x=\sqrt{0,2}\approx 0,4472 (m).

Độ rộng của cột ở độ cao đó là 2x=20,2≈0,892x=2\sqrt{0,2}\approx 0,89 (m).

Kiểm tra lại. Với y=2y=2 (gần đỉnh), ta được bề rộng ≈0,89\approx 0,89 m, nằm giữa 0,80,8 m (ở giữa) và 11 m (ở đỉnh, y=3y=3) — hợp lí.

Vậy ở độ cao 55 m, cột rộng khoảng 0,890,89 m.

Đáp số

≈ 0,89 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.