Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Bài 7.36 trang 59 SGK Toán 10

Bài tập cuối chương VII   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hypebol có phương trình: x2a2−y2b2=1\dfrac{x^2}{a^2} - \dfrac{y^2}{b^2} = 1.

a) Tìm các giao điểm A1A_1, A2A_2 của hypebol với trục hoành (hoành độ của A1A_1 nhỏ hơn của A2A_2).

b) Chứng minh rằng, nếu điểm M(x;y)M(x; y) thuộc nhánh nằm bên trái trục tung của hypebol thì x≤−ax \le -a, nếu điểm M(x;y)M(x; y) thuộc nhánh nằm bên phải trục tung của hypebol thì x≥ax \ge a.

c) Tìm các điểm M1M_1, M2M_2 tương ứng thuộc các nhánh bên trái, bên phải trục tung của hypebol để M1M2M_1M_2 nhỏ nhất.

Lời giải

a) Giao điểm với trục hoành (trục OxOx) có tung độ y=0y = 0.

Thay y=0y = 0 vào phương trình:
x2a2−0=1  ⇒  x2=a2  ⇒  x=±a.\dfrac{x^2}{a^2} - 0 = 1 \;\Rightarrow\; x^2 = a^2 \;\Rightarrow\; x = \pm a.

Vì hoành độ của A1A_1 nhỏ hơn hoành độ của A2A_2 nên:
A1(−a; 0),A2(a; 0).A_1(-a;\,0), \qquad A_2(a;\,0).

b) Điểm M(x;y)M(x;y) thuộc hypebol nên:
x2a2−y2b2=1  ⇒  x2a2=1+y2b2.\dfrac{x^2}{a^2} - \dfrac{y^2}{b^2} = 1 \;\Rightarrow\; \dfrac{x^2}{a^2} = 1 + \dfrac{y^2}{b^2}.

Vì y2b2≥0\dfrac{y^2}{b^2} \ge 0 nên x2a2≥1\dfrac{x^2}{a^2} \ge 1, suy ra x2≥a2x^2 \ge a^2, tức là ∣x∣≥a|x| \ge a. Do đó:
x≤−ahoặcx≥a.x \le -a \quad \text{hoặc} \quad x \ge a.

- Nếu MM thuộc nhánh nằm bên trái trục tung thì x<0x < 0, kết hợp ∣x∣≥a|x| \ge a được x≤−ax \le -a.
- Nếu MM thuộc nhánh nằm bên phải trục tung thì x>0x > 0, kết hợp ∣x∣≥a|x| \ge a được x≥ax \ge a.

(đpcm)

c) Gọi M1(x1;y1)M_1(x_1;y_1) thuộc nhánh bên trái và M2(x2;y2)M_2(x_2;y_2) thuộc nhánh bên phải. Theo câu b):
x1≤−a,x2≥a.x_1 \le -a, \qquad x_2 \ge a.

Do đó:
x2−x1≥a−(−a)=2a>0  ⇒  (x2−x1)2≥4a2.x_2 - x_1 \ge a - (-a) = 2a > 0 \;\Rightarrow\; (x_2 - x_1)^2 \ge 4a^2.

Khoảng cách giữa hai điểm:
M1M2=(x2−x1)2+(y2−y1)2≥(x2−x1)2=x2−x1≥2a.M_1M_2 = \sqrt{(x_2 - x_1)^2 + (y_2 - y_1)^2} \ge \sqrt{(x_2 - x_1)^2} = x_2 - x_1 \ge 2a.

Vậy M1M2≥2aM_1M_2 \ge 2a.

Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi:
{y2−y1=0x1=−a,  x2=a\begin{cases} y_2 - y_1 = 0 \\ x_1 = -a,\; x_2 = a \end{cases}

Khi x1=−ax_1 = -a thì từ phương trình hypebol suy ra y1=0y_1 = 0; khi x2=ax_2 = a thì y2=0y_2 = 0 (và khi đó y1=y2=0y_1 = y_2 = 0, thỏa mãn).

Vậy M1M2M_1M_2 nhỏ nhất bằng 2a2a, đạt được khi:
M1(−a; 0)≡A1,M2(a; 0)≡A2.M_1(-a;\,0) \equiv A_1, \qquad M_2(a;\,0) \equiv A_2.

Kiểm tra: M1(−a;0)M_1(-a;0) có x=−a≤−ax = -a \le -a (thuộc nhánh trái), M2(a;0)M_2(a;0) có x=a≥ax = a \ge a (thuộc nhánh phải); độ dài M1M2=a−(−a)=2aM_1M_2 = a - (-a) = 2a. Hợp lí.

Đáp số

A1(−a; 0)A_1(-a;\,0), A2(a; 0)A_2(a;\,0)đpcmM1M2M_1M_2 nhỏ nhất bằng 2a2a, khi M1(−a; 0)M_1(-a;\,0), M2(a; 0)M_2(a;\,0)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.