Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Bài 3.10 trang 43 SGK Toán 10

Bài 6. Hệ thức lượng trong tam giác   Đã kiểm chéo

Đề bài

Từ bãi biển Vũng Chùa, Quảng Trị, ta có thể ngắm được Đảo Yến. Hãy đề xuất một cách xác định bề rộng của hòn đảo (theo chiều ta ngắm được).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 43 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Ảnh minh hoạ: Đảo Yến nhìn từ bãi biển Vũng Chùa, Quảng Trị (chú thích: "Đảo Yến, nhìn từ bãi biển Vũng Chùa, Quảng Trị"). Ảnh không cung cấp số liệu.

Lời giải

Phân tích. Ta không đo trực tiếp được bề rộng của đảo vì không thể ra tới đảo. Ý tưởng: chọn một đoạn thẳng đo được trên bãi biển làm "thước chuẩn", rồi dùng máy đo góc ngắm hai đầu mút của đảo (theo chiều ta nhìn), sau đó dùng định lí sin và định lí côsin để tính.

Gọi C, DC,\ D là hai đầu mút của hòn đảo (theo chiều ta ngắm được), CDCD chính là bề rộng cần tìm.

a) Thiết lập số liệu đo được.
- Chọn hai vị trí A, BA,\ B trên bãi biển sao cho từ cả hai vị trí đều ngắm được hai đầu C, DC,\ D của đảo.
- Dùng thước đo khoảng cách: AB=dAB = d (đo trực tiếp trên bãi, nên biết).
- Dùng máy đo góc, tại AA ngắm và đo:
BAC^=α1,BAD^=α2.\widehat{BAC}=\alpha_1,\qquad \widehat{BAD}=\alpha_2 .
- Tại BB ngắm và đo:
ABC^=β1,ABD^=β2.\widehat{ABC}=\beta_1,\qquad \widehat{ABD}=\beta_2 .

b) Tính khoảng cách từ AA tới hai đầu đảo bằng định lí sin.
Xét △ABC\triangle ABC có cạnh AB=dAB=d và hai góc kề BAC^=α1, ABC^=β1\widehat{BAC}=\alpha_1,\ \widehat{ABC}=\beta_1 nên
ACB^=180∘−α1−β1.\widehat{ACB}=180^\circ-\alpha_1-\beta_1 .
Theo định lí sin:
ACsin⁡ABC^=ABsin⁡ACB^ ⇒ AC=d sin⁡β1sin⁡(α1+β1).\frac{AC}{\sin\widehat{ABC}}=\frac{AB}{\sin\widehat{ACB}}\ \Rightarrow\ AC=\frac{d\,\sin\beta_1}{\sin(\alpha_1+\beta_1)} .

Tương tự, xét △ABD\triangle ABD với BAD^=α2, ABD^=β2\widehat{BAD}=\alpha_2,\ \widehat{ABD}=\beta_2, suy ra ADB^=180∘−α2−β2\widehat{ADB}=180^\circ-\alpha_2-\beta_2 và
AD=d sin⁡β2sin⁡(α2+β2).AD=\frac{d\,\sin\beta_2}{\sin(\alpha_2+\beta_2)} .

c) Tính bề rộng CDCD của đảo bằng định lí côsin.
Trong △ACD\triangle ACD ta đã biết hai cạnh AC, ADAC,\ AD và góc xen giữa
CAD^=∣α2−α1∣.\widehat{CAD}=|\alpha_2-\alpha_1|.
Áp dụng định lí côsin:
 CD=AC2+AD2−2⋅AC⋅AD⋅cos⁡CAD^ \boxed{\,CD=\sqrt{AC^{2}+AD^{2}-2\cdot AC\cdot AD\cdot\cos\widehat{CAD}}\,}
với AC, ADAC,\ AD đã tính ở câu b). Giá trị CDCD thu được chính là bề rộng của hòn đảo theo chiều ngắm.

Nhận xét. Mọi đại lượng dùng để tính (d, α1,α2, β1,β2d,\ \alpha_1,\alpha_2,\ \beta_1,\beta_2) đều đo được ngay trên bãi biển, và toàn bộ lời giải chỉ dùng định lí sin, định lí côsin trong tam giác — đúng kiến thức Bài 6 SGK lớp 10. Có thể kiểm tra lại bằng cách ngắm thêm từ vị trí thứ ba để đối chiếu kết quả.

Đáp số

Chọn đoạn AB=dAB=d đo được trên bãi, đo các góc ngắm α1,α2,β1,β2\alpha_1,\alpha_2,\beta_1,\beta_2; tính AC=dsin⁡β1sin⁡(α1+β1)AC=\dfrac{d\sin\beta_1}{\sin(\alpha_1+\beta_1)}, AD=dsin⁡β2sin⁡(α2+β2)AD=\dfrac{d\sin\beta_2}{\sin(\alpha_2+\beta_2)} rồi CD=AC2+AD2−2 AC⋅ADcos⁡∣α2−α1∣CD=\sqrt{AC^2+AD^2-2\,AC\cdot AD\cos|\alpha_2-\alpha_1|}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.