Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Bài 2.6 trang 30 SGK Toán 10

Bài 4. Hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một gia đình cần ít nhất 900 đơn vị protein và 400 đơn vị lipid trong thức ăn mỗi ngày. Mỗi kilôgam thịt bò chứa 800 đơn vị protein và 200 đơn vị lipid. Mỗi kilôgam thịt lợn chứa 600 đơn vị protein và 400 đơn vị lipid. Biết rằng gia đình này chỉ mua nhiều nhất là 1,6 kg thịt bò và 1,1 kg thịt lợn; giá 1 kg thịt bò là 250 nghìn đồng; giá 1 kg thịt lợn là 160 nghìn đồng. Giả sử gia đình đó mua xx kilôgam thịt bò và yy kilôgam thịt lợn.

a) Viết các bất phương trình biểu thị các điều kiện của bài toán thành một hệ bất phương trình rồi xác định miền nghiệm của hệ đó.

b) Gọi FF (nghìn đồng) là số tiền phải trả cho xx kilôgam thịt bò và yy kilôgam thịt lợn. Hãy biểu diễn FF theo xx và yy.

c) Tìm số kilôgam thịt mỗi loại mà gia đình đó cần mua để chi phí là ít nhất.

Lời giải

Gọi xx (kg) là khối lượng thịt bò, yy (kg) là khối lượng thịt lợn gia đình mua. Vì là khối lượng nên x≥0, y≥0x\ge 0,\ y\ge 0.

a) Lập hệ bất phương trình và xác định miền nghiệm

- Mua nhiều nhất 1,61{,}6 kg thịt bò và 1,11{,}1 kg thịt lợn: x≤1,6x\le 1{,}6 và y≤1,1y\le 1{,}1.
- Lượng protein: xx kg bò cho 800x800x đơn vị, yy kg lợn cho 600y600y đơn vị; cần ít nhất 900900: 800x+600y≥900800x+600y\ge 900.
- Lượng lipid: 200x+400y≥400200x+400y\ge 400.

Vậy ta có hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn:
{800x+600y≥900200x+400y≥4000≤x≤1,60≤y≤1,1⟺{8x+6y≥9x+2y≥20≤x≤1,60≤y≤1,1\begin{cases}800x+600y\ge 900\\ 200x+400y\ge 400\\ 0\le x\le 1{,}6\\ 0\le y\le 1{,}1\end{cases}\quad\Longleftrightarrow\quad\begin{cases}8x+6y\ge 9\\ x+2y\ge 2\\ 0\le x\le 1{,}6\\ 0\le y\le 1{,}1\end{cases}

Miền nghiệm: vẽ các đường thẳng 8x+6y=98x+6y=9, x+2y=2x+2y=2, x=1,6x=1{,}6, y=1,1y=1{,}1 rồi lấy giao các nửa mặt phẳng tương ứng. Miền nghiệm là miền tứ giác ABCDABCD (kể cả biên) với các đỉnh:
- A(0,3 ; 1,1)A(0{,}3\,;\,1{,}1) — giao của 8x+6y=98x+6y=9 với y=1,1y=1{,}1;
- B(0,6 ; 0,7)B(0{,}6\,;\,0{,}7) — giao của 8x+6y=98x+6y=9 với x+2y=2x+2y=2;
- C(1,6 ; 0,2)C(1{,}6\,;\,0{,}2) — giao của x+2y=2x+2y=2 với x=1,6x=1{,}6;
- D(1,6 ; 1,1)D(1{,}6\,;\,1{,}1) — giao của x=1,6x=1{,}6 với y=1,1y=1{,}1.

(Kiểm tra: tại BB, giải 8x+6y=98x+6y=9 và x+2y=2x+2y=2 được x=0,6; y=0,7x=0{,}6;\ y=0{,}7.)

b) Biểu diễn số tiền FF

Số tiền phải trả là:
F=250x+160y (nghìn đồng).F = 250x + 160y \ (\text{nghìn đồng}).

c) Tìm phương án chi phí ít nhất

F=250x+160yF=250x+160y là biểu thức bậc nhất nên trên miền đa giác ABCDABCD, FF đạt giá trị nhỏ nhất tại một trong các đỉnh. Tính FF tại các đỉnh:
- A(0,3 ; 1,1): F=250⋅0,3+160⋅1,1=75+176=251.A(0{,}3\,;\,1{,}1):\ F = 250\cdot 0{,}3 + 160\cdot 1{,}1 = 75 + 176 = 251.
- B(0,6 ; 0,7): F=250⋅0,6+160⋅0,7=150+112=262.B(0{,}6\,;\,0{,}7):\ F = 250\cdot 0{,}6 + 160\cdot 0{,}7 = 150 + 112 = 262.
- C(1,6 ; 0,2): F=250⋅1,6+160⋅0,2=400+32=432.C(1{,}6\,;\,0{,}2):\ F = 250\cdot 1{,}6 + 160\cdot 0{,}2 = 400 + 32 = 432.
- D(1,6 ; 1,1): F=250⋅1,6+160⋅1,1=400+176=576.D(1{,}6\,;\,1{,}1):\ F = 250\cdot 1{,}6 + 160\cdot 1{,}1 = 400 + 176 = 576.

Giá trị nhỏ nhất là F=251F = 251 nghìn đồng, đạt tại A(0,3 ; 1,1)A(0{,}3\,;\,1{,}1).

Kiểm tra lại tại A(0,3 ; 1,1)A(0{,}3\,;\,1{,}1): protein =800⋅0,3+600⋅1,1=900≥900=800\cdot0{,}3+600\cdot1{,}1=900\ge900 ✓; lipid =200⋅0,3+400⋅1,1=500≥400=200\cdot0{,}3+400\cdot1{,}1=500\ge400 ✓; 0≤0,3≤1,60\le0{,}3\le1{,}6 ✓; 0≤1,1≤1,10\le1{,}1\le1{,}1 ✓.

Kết luận: gia đình nên mua 0,30{,}3 kg thịt bò và 1,11{,}1 kg thịt lợn thì chi phí ít nhất, bằng 251251 nghìn đồng.

Đáp số

Hệ: 800x+600y≥900; 200x+400y≥400; 0≤x≤1,6; 0≤y≤1,1. Miền nghiệm là tứ giác ABCD đỉnh A(0,3; 1,1), B(0,6; 0,7), C(1,6; 0,2), D(1,6; 1,1)F = 250x + 160y (nghìn đồng)Mua 0,3 kg thịt bò và 1,1 kg thịt lợn; chi phí ít nhất F = 251 nghìn đồng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.