Sách giáo khoa Tin học 9

Giải Vận dụng trang 86 SGK Tin học 9

Bài 16. Kiểm thử và gỡ lỗi chương trình   Đã kiểm

Đề bài

Ngôn ngữ lập trình trực quan không phân biệt dữ liệu đầu vào là dạng số hay dạng chữ. Vì vậy, chương trình được lập trong Nhiệm vụ 2 cho kết quả sai khi thực hiện với bộ dữ liệu ở tình huống 8 (Bảng 16.2). Em hãy sửa chương trình để có thể xác thực dữ liệu và bỏ qua dữ liệu dạng chữ trong bộ dữ liệu đầu vào.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 86 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Tham chiếu Bảng 16.2 (xem phần Luyện tập), tình huống 8: Đầu vào "7 data 12 0", đầu ra 12, ghi chú "Dãy có dữ liệu chữ".

Lời giải

## Phân tích lỗi

Trong ngôn ngữ lập trình trực quan (Scratch), ô trả lời của khối hỏi … và chờ luôn là một *xâu kí tự*. Khi đưa xâu đó vào phép tính, Scratch tự động chuyển dữ liệu dạng chữ thành 00. Vì vậy với bộ dữ liệu tình huống 8 là `7 data 12 0`, giá trị `data` bị hiểu thành 00.

Chương trình ở Nhiệm vụ 2 tìm giá trị lớn nhất, nên nó so sánh dãy 7, 0, 12, 07,\ 0,\ 12,\ 0 và vẫn cho kết quả 1212. Kết quả này *tình cờ đúng* chỉ vì dữ liệu chữ được quy về 00 (nhỏ hơn số lớn nhất). Nếu dữ liệu chữ nằm ở chỗ khác hoặc bài toán khác (ví dụ tìm giá trị nhỏ nhất, tính tổng, đếm), việc coi chữ là 00 sẽ cho kết quả sai. Do đó cần xác thực đầu vào: chỉ xử lí giá trị khi nó thực sự là số.

## Điều kiện kiểm tra một giá trị có phải là số

Dùng mẹo cộng thêm 00 rồi so sánh với chính nó:

(giatri+0)=giatri(\text{giatri} + 0) = \text{giatri}

- Nếu `giatri` là số, ví dụ 77: ta có 7+0=77 + 0 = 7, Scratch so sánh theo số ⇒\Rightarrow điều kiện đúng.
- Nếu `giatri` là chữ, ví dụ `data`: (giatri+0)=0(\text{giatri}+0) = 0, nhưng khi so sánh 0=data0 = \text{data} thì vế phải không phải số nên Scratch so sánh theo xâu ⇒\Rightarrow điều kiện sai.

## Sửa chương trình

Thêm khối kiểm tra ngay sau khi nhận giá trị, bao ngoài phần xử lí trong vòng lặp, để nó đóng vai trò cổng xác thực — chỉ cho dữ liệu số đi vào:

```
Lặp lại (n) lần:
Hỏi "Nhập giá trị:" và chờ
Đặt [giatri] = (trả lời)
Nếu <((giatri + 0) = giatri)> thì
Nếu <(giatri) > (max)> thì
Đặt [max] = (giatri)
```

## Kiểm tra với tình huống 8 — đầu vào `7 data 12 0`

| Lượt | Giá trị | Kiểm tra (giatri+0)=giatri(\text{giatri}+0)=\text{giatri} | Xử lí | max |
|------|---------|------|------|-----|
| 1 | `7` | 7+0=77+0=7 → Đúng | 7>07>0: cập nhật | 77 |
| 2 | `data` | 0=data0=\text{data} → Sai | Bỏ qua | 77 |
| 3 | `12` | 12+0=1212+0=12 → Đúng | 12>712>7: cập nhật | 1212 |
| 4 | `0` | 0+0=00+0=0 → Đúng | 0<120<12: giữ nguyên | 1212 |

Kết quả xuất ra: 1212 — đúng với giá trị kì vọng trong Bảng 16.2.

Đáp số

Thêm khối kiểm tra (giatri+0)=giatri(\text{giatri}+0)=\text{giatri} bao quanh phần xử lí trong vòng lặp: đúng thì xử lí, sai (dữ liệu chữ) thì bỏ qua. Với đầu vào `7 data 12 0`, kết quả: 1212

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.