Sách giáo khoa Tin học 9

Giải Luyện tập trang 86 SGK Tin học 9

Bài 16. Kiểm thử và gỡ lỗi chương trình   Đã kiểm chéo

Đề bài

Bộ giá trị ở tình huống 6 (Bảng 16.2) cho thấy có những giá trị đầu vào chưa hợp lí. Em hãy chỉnh sửa chương trình để có một chương trình hoạt động tốt.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 86 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng 16.2. Dữ liệu kiểm thử bài toán tìm số lớn nhất

| Tình huống | Đầu vào | Đầu ra | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 1 | 1 2 3 0 | 3 | Dãy số tự nhiên tăng |
| 2 | 8 3 10 6 0 | 10 | Dãy số ngẫu nhiên |
| 3 | 12 8 3 0 | 12 | Dãy số giảm |
| 4 | 5 0 | 5 | Dãy chỉ có một giá trị |
| 5 | 0 | Không có dữ liệu! | Dãy không có dữ liệu |
| 6 | 8 -5 3 9 6 0 | 9 | Dãy có số âm |
| 7 | -8 -6 0 | Không có dữ liệu! | Dãy không có số nguyên dương |
| 8 | 7 data 12 0 | 12 | Dãy có dữ liệu chữ |

Lời giải

## Phân tích vấn đề

Chương trình gốc trong bài là chương trình tìm số lớn nhất của một dãy số nguyên dương nhập từ bàn phím, kết thúc nhập khi gặp số 00. Ý tưởng gốc thường là:

```python
max = 0
n = int(input("Nhập một số (0 để kết thúc): "))
while n != 0:
if n > max:
max = n
n = int(input("Nhập một số (0 để kết thúc): "))
if max > 0:
print("Số lớn nhất là:", max)
else:
print("Không có dữ liệu!")
```

Tình huống 6 (`8 -5 3 9 6 0`) cho thấy dữ liệu đầu vào có số âm −5-5. Bài toán yêu cầu dãy số nguyên dương, nên −5-5 là giá trị chưa hợp lí. Chương trình gốc vẫn "chịu" được số âm (vì −5<max-5 < max nên không làm sai kết quả, đáp số vẫn là 99), nhưng nó không kiểm soát dữ liệu sai — nghĩa là người dùng nhập bừa vào thì chương trình vẫn nhận. Tương tự, tình huống 8 (`7 data 12 0`) có dữ liệu chữ `data`; lệnh `int("data")` sẽ làm chương trình báo lỗi và dừng đột ngột.

→ Cần chỉnh sửa để chương trình lọc dữ liệu đầu vào: chỉ chấp nhận số nguyên dương, bỏ qua (và báo) những giá trị không hợp lệ như số âm hoặc chữ.

## Ý tưởng chỉnh sửa

a) Đọc dữ liệu vào dưới dạng xâu, nếu là `"0"` thì dừng nhập.

b) Dùng `try … except` để kiểm tra xâu có đổi được thành số nguyên không: nếu không phải số (ví dụ `data`) thì báo "không hợp lệ" và bỏ qua.

c) Nếu là số nhưng âm thì cũng báo "không hợp lệ" và bỏ qua.

d) Chỉ những số nguyên dương mới được đưa vào so sánh tìm maxmax; dùng một biến đánh dấu `co_du_lieu` để biết đã có số hợp lệ nào chưa, tránh in nhầm kết quả khi dãy rỗng.

## Chương trình đã chỉnh sửa

```python
max = 0
co_du_lieu = False
while True:
s = input("Nhập một số nguyên dương (0 để kết thúc): ")
if s == "0":
break
try:
n = int(s) # kiểm tra có phải số nguyên không
except ValueError:
print("Dữ liệu không hợp lệ (không phải số), bỏ qua!")
continue
if n < 0: # loại số âm
print("Dữ liệu không hợp lệ (số âm), bỏ qua!")
continue
co_du_lieu = True
if n > max:
max = n
if co_du_lieu:
print("Số lớn nhất là:", max)
else:
print("Không có dữ liệu!")
```

## Kiểm thử lại với Bảng 16.2

| Tình huống | Đầu vào | Kết quả chương trình mới | Đúng? |
|---|---|---|---|
| 1 | 1 2 3 0 | 3 | ✓ |
| 2 | 8 3 10 6 0 | 10 | ✓ |
| 3 | 12 8 3 0 | 12 | ✓ |
| 4 | 5 0 | 5 | ✓ |
| 5 | 0 | Không có dữ liệu! | ✓ |
| 6 | 8 -5 3 9 6 0 | bỏ qua −5-5, max của 8,3,9,68,3,9,6 = 9 | ✓ |
| 7 | -8 -6 0 | bỏ qua cả hai số âm → Không có dữ liệu! | ✓ |
| 8 | 7 data 12 0 | bỏ qua `data`, max của 7,127,12 = 12 | ✓ |

Chương trình chạy đúng cả 8 tình huống, đồng thời không còn bị dừng đột ngột khi gặp dữ liệu chữ và tự loại bỏ các giá trị âm không hợp lí.

Đáp số

Bổ sung kiểm tra dữ liệu đầu vào (dùng try…except để loại dữ liệu không phải số, và bỏ qua số âm), chỉ tìm max trên các số nguyên dương; chương trình mới chạy đúng cả 8 tình huống (tình huống 6 vẫn cho 9, tình huống 8 cho 12, tình huống 7 cho 'Không có dữ liệu!').

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.