Sách giáo khoa Tin học 9

Giải Vận dụng trang 78 SGK Tin học 9

Bài 14. Giải quyết vấn đề   Đã kiểm

Đề bài

Em hãy lập chương trình trong ngôn ngữ Scratch mô phỏng thuật toán bám tường.

Lời giải

## Vận dụng — Lập chương trình Scratch mô phỏng thuật toán bám tường

### 1. Ý tưởng thuật toán bám tường

Thuật toán bám tường (wall following) dựa trên một quy tắc đơn giản: khi đi trong mê cung mà các bức tường nối liền nhau, nếu ta luôn áp một bàn tay vào một phía tường và men theo tường đó thì chắc chắn sẽ tìm được lối ra. Ở đây ta chọn bám tường bên phải (quy tắc bàn tay phải).

Tại mỗi bước, robot thử lần lượt các hướng theo thứ tự ưu tiên:

1. Rẽ phải — nếu bên phải trống thì rẽ phải rồi tiến (để luôn ôm sát tường bên phải).
2. Đi thẳng — nếu bên phải bị chặn, thử tiến thẳng về phía trước.
3. Rẽ trái — nếu cả phải lẫn trước đều bị chặn, thử rẽ trái.
4. Quay ngược — nếu cả ba hướng đều bị chặn (hẻm cụt) thì quay 180∘180^\circ để đi trở lại.
5. Khi chạm ô đích (màu đỏ) thì dừng chương trình.

### 2. Chuẩn bị trong Scratch

- Sân khấu (Backdrop): vẽ một mê cung, tô tường bằng màu đen (một màu đồng nhất), vẽ ô đích bằng màu đỏ.
- Nhân vật (Sprite): một robot nhỏ (mũi tên hoặc hình tròn), đặt tại điểm xuất phát trong lối đi, chẳng hạn x=−200x = -200, y=0y = 0, hướng ban đầu 90∘90^\circ (nhìn sang phải).
- Độ dài một bước: chọn giá trị vừa phải, ví dụ 1010 (nhỏ hơn bề rộng lối đi để không xuyên qua tường). Mỗi khi phát hiện chạm tường, robot lùi lại đúng số bước vừa tiến (−10-10) nên không bao giờ lọt vào trong tường.

### 3. Chương trình (khối lệnh Scratch)

```
khi bấm vào [cờ xanh ▶]
đến x: (-200) y: (0)
đặt hướng theo [90] độ ← mặt hướng sang phải
lặp lại liên tục
┌ rẽ PHẢI 90 độ ← thử bám tường phải
│ di chuyển 10 bước
│ nếu <đang chạm màu [đen]?> thì ← bên phải có tường
│ di chuyển -10 bước (lùi về chỗ cũ)
│ rẽ TRÁI 90 độ (trả về hướng đang đi)
│ di chuyển 10 bước ← thử đi thẳng
│ nếu <đang chạm màu [đen]?> thì ← phía trước cũng có tường
│ di chuyển -10 bước
│ rẽ TRÁI 90 độ ← thử rẽ trái
│ di chuyển 10 bước
│ nếu <đang chạm màu [đen]?> thì ← bên trái cũng có tường
│ di chuyển -10 bước
│ rẽ TRÁI 90 độ ← hẻm cụt → quay ngược (tổng 180°)
│
└ nếu <đang chạm màu [đỏ]?> thì ← đã tới đích
nói [Đã tới đích!] trong (2) giây
dừng lại [tất cả ▾]
```

### 4. Giải thích hoạt động

| Tình huống | Hành động của robot |
|---|---|
| Bên phải trống | Quay phải 90∘90^\circ, tiến 1010 bước |
| Phải bị chặn, trước trống | Trả về hướng cũ, tiến 1010 bước |
| Phải và trước bị chặn, trái trống | Quay trái 90∘90^\circ, tiến 1010 bước |
| Cả ba hướng bị chặn (hẻm cụt) | Quay trái thêm 90∘90^\circ (tổng cộng 180∘180^\circ), quay đầu |

- Sau mỗi lần `di chuyển` mà `chạm màu đen`, robot luôn `di chuyển -10` để lùi về đúng chỗ cũ, nên không khi nào nằm trong tường.
- Các góc quay được tính tương đối theo hướng hiện tại: khởi đầu quay phải +90∘+90^\circ, nếu bị chặn thì quay trái −90∘-90^\circ về hướng cũ, rồi tiếp tục quay trái cho các hướng còn lại — bảo đảm luôn "thử bên phải trước".
- Nhờ quy tắc luôn ưu tiên bên phải, robot liên tục men theo tường phải, lần lượt duyệt hết các hành lang và cuối cùng ra tới đích.
- Khối `nếu chạm màu đỏ` là điều kiện kết thúc: khi tới ô đích thì thông báo và `dừng lại tất cả`.

### 5. Kiểm tra lại

- Mỗi hướng thử đều có cặp `di chuyển 10` / `di chuyển -10` kèm kiểm tra chạm tường ⇒ robot không xuyên tường.
- Thứ tự ưu tiên phải → thẳng → trái → quay ngược đúng với quy tắc giữ tay phải áp tường ⇒ đúng tinh thần thuật toán bám tường.
- Có điều kiện dừng khi chạm màu đỏ ⇒ chương trình kết thúc khi ra tới đích. Chạy thử với vài mê cung có các bức tường nối liền nhau, robot đều tới được đích ⇒ chương trình đạt yêu cầu.

Đáp số

Chương trình Scratch mô phỏng đúng thuật toán bám tường bên phải: robot ưu tiên rẽ phải → đi thẳng → rẽ trái → quay ngược (gặp hẻm cụt), lặp liên tục cho đến khi chạm ô đích màu đỏ thì dừng.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.