Giải Bài 2 trang 74 SGK Tiếng Việt 5
Đề bài
Trong hai đoạn thơ dưới đây, từ chân được dùng với các nghĩa nào? Các nghĩa đó có gì giống và khác nhau?
a. Cái gậy có một chân,
Biết giúp bà khỏi ngã.
Chiếc com-pa bố vẽ,
Có chân đứng, chân quay.
Cái kiềng đun hằng ngày,
Ba chân xoè trong lửa.
(Vũ Quần Phương)
b. Chân em bước thật êm
Đường sau mưa ẩm ướt
Trên lá non mịn mướt
Những giọt nước trong lành.
(Nguyễn Quỳnh Mai)
Hình minh hoạ cạnh đoạn a: một cây gậy có tay cầm cong, một chiếc com-pa và một cái kiềng ba chân. Hình minh hoạ cạnh đoạn b: cảnh bãi cỏ ướt sau mưa với những giọt mưa và vũng nước.
Gợi ý trả lời
a. Trong đoạn thơ của Vũ Quần Phương, từ chân được dùng để chỉ bộ phận dưới cùng của một số đồ vật (cái gậy, chiếc com-pa, cái kiềng) — phần tiếp giáp với mặt đất, có tác dụng đỡ cho đồ vật đứng vững:
- *chân* của cái gậy,
- *chân đứng, chân quay* của chiếc com-pa,
- *ba chân* của cái kiềng.
Đây là nghĩa chuyển của từ *chân*.
b. Trong đoạn thơ của Nguyễn Quỳnh Mai, từ chân trong "Chân em bước thật êm" chỉ bộ phận dưới cùng của cơ thể người (bạn nhỏ), dùng để đi, đứng.
Đây là nghĩa gốc của từ *chân*.
Các nghĩa đó giống và khác nhau ở chỗ:
- Giống nhau: đều chỉ bộ phận ở dưới cùng, phần tiếp xúc với mặt đất và có tác dụng nâng đỡ (đỡ cho người hoặc đồ vật đứng vững).
- Khác nhau:
- Ở ý b, *chân* là nghĩa gốc, chỉ bộ phận của cơ thể người (chân người biết đi, biết bước).
- Ở ý a, *chân* là nghĩa chuyển, chỉ bộ phận của đồ vật (chân gậy, chân com-pa, chân kiềng) — đồ vật không tự di chuyển được, chỉ dùng chân để đứng và đỡ.
→ Từ *chân* ở đây là một từ đa nghĩa: nghĩa chuyển (a) được hình thành từ nghĩa gốc (b) dựa trên nét giống nhau là "bộ phận dưới cùng dùng để nâng đỡ".
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.