Sách giáo khoa Tiếng Việt 5 Tập một

Giải Bài 1 trang 74 SGK Tiếng Việt 5

Luyện từ và câu: Luyện tập về từ đa nghĩa   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu nghĩa của từ hạt trong mỗi đoạn thơ dưới đây. Từ hạt trong đoạn thơ nào được dùng với nghĩa gốc?
a. Khi đang là hạt
Cầm trong tay mình
Chưa gieo xuống đất
Hạt nằm lặng thinh.
(Trần Hữu Thung)
b. Hạt mưa mải miết trốn tìm
Cây đào trước cửa lim dim mắt cười
Quất gom từng hạt nắng rơi
Làm thành quả – những mặt trời tí hon.
(Đỗ Quang Huỳnh)

Gợi ý trả lời

a. Trong đoạn thơ:

> Khi đang là hạt
> Cầm trong tay mình
> Chưa gieo xuống đất
> Hạt nằm lặng thinh.

Từ hạt chỉ hạt giống – phần của cây (do hoa kết thành) dùng để gieo trồng, có thể cầm trong tay, đem gieo xuống đất cho nảy mầm thành cây. Đây là sự vật cụ thể.

→ hạt mang nghĩa gốc.

b. Trong đoạn thơ:

> Hạt mưa mải miết trốn tìm
> Cây đào trước cửa lim dim mắt cười
> Quất gom từng hạt nắng rơi
> Làm thành quả – những mặt trời tí hon.

- hạt mưa: chỉ những giọt mưa nhỏ rơi xuống, có hình dạng nhỏ bé như hạt.
- hạt nắng: chỉ những tia nắng, chút nắng nhỏ long lanh, được ví như từng hạt.

Ở đây từ hạt không chỉ hạt giống của cây mà được dùng để gọi những sự vật nhỏ bé khác (giọt mưa, tia nắng) dựa trên nét giống nhau là *nhỏ, tròn như hạt*.

→ hạt mang nghĩa chuyển.

Kết luận: Từ hạt trong đoạn thơ a được dùng với nghĩa gốc.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.