Giải Câu hỏi 2 trang 100 SGK Sinh học 12

Lời giải

Phân biệt cấu trúc tương đồng và cấu trúc tương tự

Theo SGK, hai khái niệm cần nắm:
- Cấu trúc tương đồng (cơ quan tương đồng): là những cấu trúc có cùng nguồn gốc trong quá trình phát triển phôi, dù hiện tại có thể thực hiện các chức năng khác nhau. Chúng phản ánh tiến hóa phân li từ một tổ tiên chung.
- Cấu trúc tương tự (cơ quan tương tự): là những cấu trúc có nguồn gốc khác nhau nhưng cùng thực hiện một chức năng giống nhau do sống trong điều kiện môi trường giống nhau. Chúng phản ánh tiến hóa hội tụ (đồng quy).

Xét cánh chim và cánh chuồn chuồn

a) Về nguồn gốc:
- Cánh chim là chi trước biến đổi của động vật có xương sống, có cấu tạo bởi bộ xương (xương cánh tay, xương cẳng tay, xương bàn, xương ngón...) bên trong.
- Cánh chuồn chuồn là phần phụ phát sinh từ thành cơ thể (bộ xương ngoài) của côn trùng, được cấu tạo bởi màng kitin có các gân cánh, không có xương bên trong.

→ Hai cấu trúc này có nguồn gốc hoàn toàn khác nhau.

b) Về chức năng: cả hai cùng có chức năng giúp con vật bay lượn, nhưng sự giống nhau này là do thích nghi với cùng kiểu di chuyển trong không khí (tiến hóa hội tụ), chứ không phải do chung tổ tiên.

Kết luận: Cánh chim và cánh chuồn chuồn KHÔNG phải là cấu trúc tương đồng. Vì có nguồn gốc khác nhau nhưng cùng chức năng, đây là cấu trúc tương tự (cơ quan tương tự), là kết quả của tiến hóa hội tụ (đồng quy).

Đáp số