Giải Luyện tập và vận dụng 1 trang 160 SGK Sinh học 12
Đề bài
Các loài sau đây có trong một quần xã ruộng lúa: lúa, cỏ lồng vực, cỏ gà, châu chấu, sâu cuốn lá, sâu đục thân, rầy nâu, ốc bươu vàng, nhái, cóc, nhện, rắn nước, chim sâu, cò, cú mèo.
a) Hãy lập lưới thức ăn có thể có trong quần xã trên. Từ lưới thức ăn đã lập, hãy chỉ ra các chuỗi thức ăn và các mắt xích chung giữa các chuỗi đó.
b) Xếp các loài có trong lưới thức ăn đã lập ở phần a) vào các bậc dinh dưỡng tương ứng.
Lời giải
## a) Lưới thức ăn, chuỗi thức ăn và mắt xích chung
### Bước 1 — Xác định vai trò dinh dưỡng của các loài
- Sinh vật sản xuất (tự dưỡng): lúa, cỏ lồng vực, cỏ gà.
- Động vật ăn thực vật (tiêu thụ bậc 1): châu chấu, sâu cuốn lá, sâu đục thân, rầy nâu, ốc bươu vàng.
- Động vật ăn sâu bọ (tiêu thụ bậc 2): nhện, nhái, cóc, chim sâu.
- Động vật ăn thịt bậc cao: rắn nước, cò, cú mèo.
### Bước 2 — Các quan hệ dinh dưỡng của lưới
Sinh vật sản xuất → tiêu thụ bậc 1:
- Lúa → châu chấu, sâu cuốn lá, sâu đục thân, rầy nâu, ốc bươu vàng
- Cỏ lồng vực, cỏ gà → châu chấu, ốc bươu vàng
Tiêu thụ bậc 1 → bậc 2:
- Châu chấu, sâu cuốn lá, sâu đục thân, rầy nâu → nhện, nhái, cóc, chim sâu
- Nhện → nhái, cóc, chim sâu
- Ốc bươu vàng → cò, rắn nước
Tiêu thụ bậc 2 → bậc cao hơn:
- Nhái, cóc → rắn nước, cò, cú mèo
- Chim sâu → cú mèo
- Rắn nước → cò, cú mèo
Ghép các quan hệ trên ta được lưới thức ăn nối 3 sinh vật sản xuất tới sinh vật đứng đầu là cú mèo.
### Bước 3 — Tách một số chuỗi thức ăn tiêu biểu
1. Lúa → châu chấu → nhái → rắn nước → cú mèo
2. Lúa → châu chấu → cóc → rắn nước → cò
3. Lúa → châu chấu → nhện → nhái → rắn nước → cú mèo
4. Lúa → châu chấu → chim sâu → cú mèo
5. Lúa → sâu cuốn lá → nhện → cóc → rắn nước → cú mèo
6. Lúa → sâu đục thân → chim sâu → cú mèo
7. Lúa → rầy nâu → nhái → rắn nước → cú mèo
8. Lúa → ốc bươu vàng → cò
9. Lúa → ốc bươu vàng → rắn nước → cú mèo
10. Cỏ lồng vực (cỏ gà) → châu chấu → cóc → cò
*(Từ cỏ lồng vực và cỏ gà còn tạo ra nhiều chuỗi tương tự qua các bước trung gian khác.)*
### Các mắt xích chung
Mắt xích chung là loài xuất hiện trong nhiều chuỗi, liên kết các chuỗi lại:
| Mắt xích chung | Vai trò |
|---|---|
| Châu chấu | Nối cả 3 sinh vật sản xuất tới nhện, nhái, cóc, chim sâu |
| Nhện | Nối côn trùng ăn lá tới nhái, cóc, chim sâu |
| Nhái, Cóc | Nối côn trùng/nhện tới rắn nước, cò, cú mèo |
| Chim sâu | Nối côn trùng/nhện tới cú mèo |
| Rắn nước | Nối nhái, cóc, ốc bươu vàng tới cò và cú mèo |
| Cú mèo | Mắt xích kết thúc chung, bậc dinh dưỡng cao nhất |
##
b) Xếp các loài vào các bậc dinh dưỡng
Vì là lưới thức ăn nên một loài có thể thuộc đồng thời nhiều bậc dinh dưỡng, tuỳ chuỗi thức ăn đang xét:
| Bậc dinh dưỡng | Tên gọi | Các loài |
|---|---|---|
| Bậc 1 | Sinh vật sản xuất | Lúa, cỏ lồng vực, cỏ gà |
| Bậc 2 | SV tiêu thụ bậc 1 | Châu chấu, sâu cuốn lá, sâu đục thân, rầy nâu, ốc bươu vàng |
| Bậc 3 | SV tiêu thụ bậc 2 | Nhện; nhái, cóc, chim sâu *(khi ăn côn trùng)*; cò *(khi ăn ốc bươu vàng)* |
| Bậc 4 | SV tiêu thụ bậc 3 | Nhái, cóc, chim sâu *(khi ăn nhện)*; rắn nước, cò *(khi ăn nhái, cóc)*; cú mèo *(khi ăn chim sâu, nhái, cóc)* |
| Bậc 5 trở lên | SV tiêu thụ bậc 4, 5 | Rắn nước, cò *(qua mắt xích dài hơn)*; cú mèo *(khi ăn rắn nước)* — bậc cao nhất |
Nhận xét: Cú mèo luôn là sinh vật tiêu thụ đứng đầu quần xã; nhái, cóc, nhện, chim sâu, cò, rắn nước thuộc nhiều bậc khác nhau tuỳ con mồi — đó chính là đặc điểm của lưới thức ăn so với chuỗi thức ăn đơn giản.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.