Giải Trả lời câu hỏi trang 90 SGK Sinh học 12

Lời giải

a) Nếu kết quả giữa lô đối chứng và lô thực nghiệm không khác nhau đáng kể

Mục đích của thí nghiệm là chứng minh thường biến, tức là chứng minh môi trường có ảnh hưởng tới sự biểu hiện kiểu hình (sự sinh trưởng của cây). Nếu hai lô không khác nhau đáng kể thì có thể do sự chênh lệch về điều kiện môi trường giữa hai lô còn quá nhỏ hoặc thời gian theo dõi còn quá ngắn nên chưa đủ làm bộc lộ sự khác biệt về kiểu hình.

Cần điều chỉnh thí nghiệm theo hướng:
- Tăng mức chênh lệch của nhân tố môi trường được khảo sát giữa lô đối chứng và lô thực nghiệm (ví dụ: tăng rõ sự khác nhau về lượng phân bón, nước tưới, ánh sáng, nhiệt độ…), để tác động của môi trường đủ mạnh và rõ rệt.
- Kéo dài thời gian theo dõi để cây có đủ thời gian phản ứng và biểu hiện ra sự khác biệt.
- Tăng số lượng cây ở mỗi lô và bảo đảm các cây dùng cùng một giống (cùng kiểu gene), đồng thời giữ các yếu tố khác hoàn toàn như nhau, chỉ khác yếu tố cần khảo sát, nhằm giảm sai số ngẫu nhiên và làm kết quả đáng tin cậy hơn.

Giải thích: Thường biến chỉ bộc lộ khi có sự khác biệt đủ lớn về điều kiện môi trường và đủ thời gian tác động; làm như trên sẽ giúp sự khác nhau về kiểu hình (nếu có) được thể hiện rõ, từ đó mới kết luận đúng về ảnh hưởng của môi trường.

b) Nếu kết quả giữa lô đối chứng và lô thực nghiệm về cơ bản là như nhau

Khi đã bố trí đúng (chênh lệch môi trường đủ lớn, đủ thời gian, đủ số cây cùng kiểu gene) mà hai lô vẫn cho kết quả về cơ bản như nhau thì có thể rút ra kết luận: tính trạng đang theo dõi ít chịu ảnh hưởng của môi trường, tức là có mức phản ứng hẹp — kiểu hình chủ yếu do kiểu gene quy định.

Ý nghĩa thực tiễn: Đối với những tính trạng có mức phản ứng hẹp (ít biến đổi theo môi trường) thì biểu hiện của chúng ổn định, ít phụ thuộc vào điều kiện gieo trồng/chăm sóc. Trong sản xuất, đây thường là các tính trạng chất lượng do gene quy định; muốn cải thiện chúng phải tác động vào giống (chọn giống, lai tạo) chứ không thể chỉ dựa vào thay đổi kĩ thuật canh tác. Ngược lại, chọn được giống có tính trạng tốt và ổn định như vậy sẽ cho năng suất, phẩm chất đồng đều, đáng tin cậy ở nhiều điều kiện môi trường khác nhau.

Giải thích: Mức độ biểu hiện của một tính trạng là kết quả tương tác giữa kiểu gene và môi trường; tính trạng nào thay đổi nhiều theo môi trường thì có mức phản ứng rộng, còn tính trạng gần như không đổi dù môi trường khác nhau thì có mức phản ứng hẹp và do kiểu gene giữ vai trò quyết định.

Đáp số