Giải Bài 1 trang 75 SGK Sinh học 12

Lời giải

Đây là bài vận dụng mở – mỗi bạn vẽ phả hệ theo đúng gia đình mình. Dưới đây là một ví dụ mẫu cho tính trạng *tóc xoăn tự nhiên / tóc thẳng*, trình bày đầy đủ các bước theo cách SGK yêu cầu.

a) Thu thập thông tin và quy ước kí hiệu

Quan sát kiểu hình (tóc xoăn hay tóc thẳng) của các thành viên trong gia đình qua 3 thế hệ. Dùng kí hiệu chuẩn của phả hệ:

- $\square$ : nam ; $\bigcirc$ : nữ
- Kí hiệu tô đen ($\blacksquare$, $\bullet$): người có tóc xoăn
- Kí hiệu để trắng ($\square$, $\bigcirc$): người có tóc thẳng
- Vạch ngang nối hai người là quan hệ hôn phối; vạch dọc đi xuống là con cái.

b) Sơ đồ phả hệ (ví dụ)

```
Thế hệ I ■ ──────── ● (Ông tóc xoăn × Bà tóc xoăn)
│
┌──────────────┼──────────────┐
Thế hệ II ■ ───── ○ □ ● ───── □
(Bố xoăn)(Mẹ thẳng) (Chú thẳng) (Cô xoăn)(Dượng thẳng)
│
┌─────┴─────┐
Thế hệ III ● □
(Chị xoăn) (Em: TÓC THẲNG)
```

Trong đó: ở thế hệ II, cặp ông bà đều tóc xoăn nhưng sinh ra người chú tóc thẳng; ở thế hệ III, bố tóc xoăn × mẹ tóc thẳng sinh ra em tóc thẳng.

c) Xác định tính trạng trội, tính trạng lặn

Căn cứ then chốt: ở thế hệ I, ông và bà đều có tóc xoăn nhưng lại sinh được người con (chú) có tóc thẳng. Tính trạng tóc thẳng "biến mất" ở bố mẹ rồi "xuất hiện lại" ở đời con → tóc thẳng là tính trạng lặn, do đó tóc xoăn là tính trạng trội.

d) Giải thích bằng kiểu gene

Quy ước gene nằm trên NST thường: allele $A$ quy định tóc xoăn (trội), allele $a$ quy định tóc thẳng (lặn).

- Người tóc thẳng chỉ có một kiểu gene là $aa$.
- Ông và bà (thế hệ I) đều tóc xoăn (mang $A$) nhưng sinh con tóc thẳng $aa$ → mỗi người phải cho một allele $a$, nên kiểu gene của ông bà đều là $Aa$:
$$Aa \times Aa \rightarrow 1\,AA : 2\,Aa : 1\,aa$$
tức $\tfrac{3}{4}$ tóc xoăn : $\tfrac{1}{4}$ tóc thẳng, phù hợp việc xuất hiện người con tóc thẳng.
- Tương tự ở thế hệ III, bố tóc xoăn phải là $Aa$ (vì sinh em $aa$), mẹ tóc thẳng là $aa$:
$$Aa \times aa \rightarrow 1\,Aa : 1\,aa$$
tức $\tfrac{1}{2}$ tóc xoăn : $\tfrac{1}{2}$ tóc thẳng, phù hợp phả hệ.

Kết luận: Tính trạng tóc xoăn là trội, tóc thẳng là lặn. (Bạn thay số liệu bằng gia đình thật của mình; nếu chọn tính trạng thuận tay thì tương tự: thuận tay phải thường là trội, thuận tay trái là lặn.)

Đáp số