Sách giáo khoa Sinh học 11

Giải Câu hỏi 1 trang 8 SGK Sinh học 11

Bài 1. Khái quát về trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Nghiên cứu Hình 1.2, trình bày mối liên quan giữa trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở cấp tế bào và cơ thể sinh vật.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 8 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Sơ đồ mô tả mối quan hệ giữa trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở cấp tế bào và cơ thể sinh vật, gồm một hộp lớn hình chữ nhật bo góc tượng trưng cho CƠ THỂ, bên trong có một hộp nhỏ màu cam tượng trưng cho TẾ BÀO; các mũi tên cho biết hướng di chuyển của các chất.

Phía bên trái (chất đi vào cơ thể):
- Nhãn ngoài cùng bên trái ghi nguồn chất lấy từ môi trường: với Thực vật là H₂O, chất khoáng, CO₂, O₂; với Động vật là thức ăn, H₂O, O₂.
- Một mũi tên đi từ "Chất cần thiết cho cơ thể" → "Chất cần thiết đã hấp thụ" → đi vào trong tế bào.

Bên trong hộp TẾ BÀO có hai quá trình đặt cạnh nhau, nối với nhau bằng hai mũi tên ngược chiều (thể hiện mối quan hệ hai chiều):
- Đồng hoá: Tổng hợp các chất; Tích luỹ năng lượng.
- Dị hoá: Phân giải các chất; Giải phóng năng lượng.

Phía bên phải (chất thải ra môi trường):
- Một mũi tên đi từ quá trình dị hoá trong tế bào → "Chất thải" (ra khỏi cơ thể) → "Chất thải" ở môi trường ngoài.
- Nhãn ngoài cùng bên phải ghi chất thải ra môi trường: với Thực vật là H₂O, O₂, CO₂; với Động vật là phân, nước tiểu, CO₂.

Như vậy, sơ đồ thể hiện: chất cần thiết từ môi trường được cơ thể hấp thụ, đưa tới tế bào để đồng hoá (tổng hợp chất, tích luỹ năng lượng) và dị hoá (phân giải chất, giải phóng năng lượng); chất thải sinh ra từ dị hoá được thải ra môi trường — cho thấy trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở cấp tế bào là cơ sở cho trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở cấp cơ thể.

Lời giải

Phân tích Hình 1.2 và mối liên quan giữa trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng:

a) Ở cấp tế bào:

Trong tế bào, các chất cần thiết đã được hấp thụ sẽ tham gia đồng thời hai quá trình gắn liền với nhau:

- *Đồng hoá:* tổng hợp các chất phức tạp từ các chất đơn giản, đồng thời tích luỹ năng lượng vào các liên kết hoá học của chất được tạo thành.
- *Dị hoá:* phân giải các chất phức tạp thành các chất đơn giản, đồng thời giải phóng năng lượng cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào.

Như vậy, quá trình biến đổi vật chất (trao đổi chất) luôn đi kèm với sự biến đổi năng lượng (chuyển hoá năng lượng): khi tổng hợp chất thì năng lượng được tích luỹ, khi phân giải chất thì năng lượng được giải phóng. Đồng hoá và dị hoá là hai mặt của một quá trình thống nhất, có mối quan hệ hai chiều (thể hiện bằng hai mũi tên ngược chiều trong sơ đồ): sản phẩm và năng lượng của quá trình này là nguyên liệu, điều kiện cho quá trình kia.

b) Ở cấp cơ thể:

Cơ thể lấy các chất cần thiết từ môi trường (ở thực vật là H₂O, chất khoáng, CO₂, O₂; ở động vật là thức ăn, H₂O, O₂), hấp thụ và vận chuyển các chất này đến tế bào. Các chất thải sinh ra từ quá trình dị hoá trong tế bào (ở thực vật là H₂O, O₂, CO₂; ở động vật là phân, nước tiểu, CO₂) được cơ thể thải ra môi trường. Quá trình trao đổi chất giữa cơ thể với môi trường này cũng luôn gắn liền với chuyển hoá năng lượng.

c) Mối liên quan giữa cấp tế bào và cấp cơ thể:

Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở cấp tế bào là cơ sở cho trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở cấp cơ thể. Tế bào là đơn vị thực hiện đồng hoá và dị hoá; nhờ hoạt động của tế bào mà cơ thể mới lấy được chất cần thiết, biến đổi chúng và thải chất thải ra môi trường. Ngược lại, hoạt động trao đổi chất ở cấp cơ thể (hấp thụ chất dinh dưỡng, vận chuyển, bài tiết) cung cấp nguyên liệu và loại bỏ sản phẩm để duy trì trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở cấp tế bào. Hai cấp độ này thống nhất, phụ thuộc lẫn nhau, bảo đảm cho cơ thể sinh trưởng, phát triển và tồn tại.

Đáp số

Ở cấp tế bào: đồng hoá (tổng hợp chất – tích luỹ năng lượng) và dị hoá (phân giải chất – giải phóng năng lượng) luôn gắn với nhau; trao đổi chất đi đôi với chuyển hoá năng lượngỞ cấp cơ thể: lấy chất cần thiết và thải chất thải ra môi trường, kèm theo chuyển hoá năng lượngTrao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở cấp tế bào là cơ sở cho cấp cơ thể; hai cấp thống nhất, phụ thuộc lẫn nhau (đpcm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.