Sách giáo khoa Sinh học 11

Giải Câu hỏi 3 trang 7 SGK Sinh học 11

Bài 1. Khái quát về trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở sinh vật   Đã kiểm chéo

Đề bài

Dựa vào Hình 1.1, mô tả tóm tắt quá trình chuyển hoá năng lượng trong sinh giới (bắt đầu từ năng lượng ánh sáng).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 7 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Sơ đồ chuyển hoá năng lượng trong sinh giới gồm bốn ô xếp dọc từ trên xuống, nối với nhau bằng các mũi tên hướng xuống chỉ các giai đoạn chuyển hoá năng lượng; tại mỗi giai đoạn có một mũi tên nhánh rẽ ngang ghi "Nhiệt" cho biết một phần năng lượng bị thất thoát thành nhiệt. Trình tự như sau:

- Ô 1 (trên cùng): "Năng lượng ánh sáng".
- Mũi tên đi xuống ghi "1. Giai đoạn tổng hợp" (toả ra Nhiệt) dẫn tới ô 2: "Năng lượng hoá học tích luỹ trong các chất hữu cơ".
- Mũi tên đi xuống ghi "2. Giai đoạn phân giải" (toả ra Nhiệt) dẫn tới ô 3: "Năng lượng tích luỹ trong ATP".
- Mũi tên đi xuống ghi "3. Giai đoạn huy động năng lượng" (toả ra Nhiệt) dẫn tới ô 4 (dưới cùng): "Các hoạt động sống".

Như vậy chiều chuyển hoá là: Năng lượng ánh sáng → Năng lượng hoá học tích luỹ trong các chất hữu cơ → Năng lượng tích luỹ trong ATP → Các hoạt động sống; qua mỗi giai đoạn đều có một phần năng lượng chuyển thành nhiệt.

Lời giải

a) Cơ sở phân tích Hình 1.1

Hình 1.1 mô tả dòng năng lượng đi qua sinh giới theo một chiều, từ trên xuống dưới, gồm bốn trạng thái năng lượng nối nhau bởi ba giai đoạn chuyển hoá. Ở mỗi giai đoạn luôn có một phần năng lượng bị thất thoát ra môi trường dưới dạng nhiệt:

- Trạng thái đầu: Năng lượng ánh sáng (nguồn năng lượng khởi đầu của sinh giới, từ Mặt Trời).
- Giai đoạn 1 – Tổng hợp: → Năng lượng hoá học tích luỹ trong các chất hữu cơ.
- Giai đoạn 2 – Phân giải: → Năng lượng tích luỹ trong ATP.
- Giai đoạn 3 – Huy động năng lượng: → Các hoạt động sống.

b) Mô tả tóm tắt quá trình chuyển hoá năng lượng trong sinh giới

- (1) Giai đoạn tổng hợp: Sinh vật tự dưỡng (chủ yếu là thực vật, tảo và một số vi khuẩn) hấp thụ năng lượng ánh sáng và thông qua quá trình quang hợp chuyển hoá thành năng lượng hoá học tích luỹ trong các chất hữu cơ (như glucose, tinh bột...). Ở giai đoạn này, một phần năng lượng ánh sáng không được tích luỹ mà toả ra môi trường dưới dạng nhiệt.

- (2) Giai đoạn phân giải: Các chất hữu cơ được phân giải (chủ yếu qua hô hấp tế bào), giải phóng năng lượng; một phần năng lượng hoá học trong chất hữu cơ được chuyển thành năng lượng tích luỹ trong ATP – dạng năng lượng dễ sử dụng của tế bào. Phần còn lại tiếp tục bị thất thoát dưới dạng nhiệt.

- (3) Giai đoạn huy động năng lượng: ATP bị thuỷ phân, giải phóng năng lượng để cung cấp cho các hoạt động sống của cơ thể (vận động, sinh trưởng, vận chuyển các chất, tổng hợp chất, cảm ứng...). Tại đây cũng có một phần năng lượng chuyển thành nhiệt toả ra môi trường.

c) Kết luận

Chiều chuyển hoá năng lượng trong sinh giới là một dòng đi theo một chiều, không tuần hoàn:

Năng lượng ánh sáng→Năng lượng hoá học trong chất hữu cơ→Năng lượng trong ATP→Các hoạt động sống\text{Năng lượng ánh sáng} \rightarrow \text{Năng lượng hoá học trong chất hữu cơ} \rightarrow \text{Năng lượng trong ATP} \rightarrow \text{Các hoạt động sống}

Qua mỗi giai đoạn, một phần năng lượng luôn bị thất thoát dưới dạng nhiệt và không thể thu hồi lại. Vì vậy sinh giới phải liên tục được cung cấp năng lượng từ nguồn ánh sáng Mặt Trời để duy trì sự sống.

Đáp số

Năng lượng ánh sáng → năng lượng hoá học trong chất hữu cơ (giai đoạn tổng hợp) → năng lượng trong ATP (giai đoạn phân giải) → các hoạt động sống (giai đoạn huy động); qua mỗi giai đoạn một phần năng lượng toả thành nhiệt, dòng năng lượng đi một chiều

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.