Sách giáo khoa Sinh học 11

Giải Dừng lại và suy ngẫm 1 trang 54 SGK Sinh học 11

Bài 9. Hô hấp ở động vật   Đã kiểm

Đề bài

Phân tích mối liên quan của các giai đoạn trong quá trình hô hấp.

Lời giải

## Mối liên quan giữa các giai đoạn trong quá trình hô hấp

Ở động vật, hô hấp là một quá trình thống nhất gồm các giai đoạn nối tiếp nhau, gắn với nhau theo quan hệ nhân – quả: giai đoạn trước tạo điều kiện cho giai đoạn sau, giai đoạn sau lại là động lực kéo theo giai đoạn trước.

Giai đoạn 1 – Thông khí (ở cơ quan hô hấp)
- Cử động hô hấp đưa không khí giàu O2O_2 vào và thải không khí giàu CO2CO_2 ra ngoài.
- Nhờ đó luôn duy trì [O2][O_2] cao và [CO2][CO_2] thấp ở bề mặt trao đổi khí → là điều kiện tiên quyết để khuếch tán khí xảy ra.

Giai đoạn 2 – Trao đổi khí ở cơ quan hô hấp (phổi/mang/da/ống khí)
- O2O_2 khuếch tán từ không khí vào máu vì [O2]kk>[O2]maˊu[O_2]_{kk} > [O_2]_{máu}.
- CO2CO_2 khuếch tán từ máu ra ngoài vì [CO2]maˊu>[CO2]kk[CO_2]_{máu} > [CO_2]_{kk}.
- Kết quả: máu được nạp O2O_2, chuẩn bị cho giai đoạn vận chuyển.

Giai đoạn 3 – Vận chuyển khí
- Máu (hemoglobin trong hồng cầu) chở O2O_2 từ cơ quan hô hấp đến mô và chở CO2CO_2 từ mô trở về cơ quan hô hấp.
- Giai đoạn này nối liền cơ quan hô hấp với tế bào, bảo đảm O2O_2 đến đúng nơi tiêu thụ.

Giai đoạn 4 – Trao đổi khí ở mô
- O2O_2 khuếch tán từ máu vào tế bào vì [O2]maˊu>[O2]tb[O_2]_{máu} > [O_2]_{tb}.
- CO2CO_2 khuếch tán từ tế bào vào máu vì [CO2]tb>[CO2]maˊu[CO_2]_{tb} > [CO_2]_{máu}.
- Cung cấp trực tiếp O2O_2 cho hô hấp tế bào.

Giai đoạn 5 – Hô hấp tế bào
- Tế bào dùng O2O_2 để oxi hóa chất hữu cơ, giải phóng năng lượng (ATPATP) cho mọi hoạt động sống, đồng thời tạo ra CO2CO_2 và H2OH_2O.
- Việc liên tục tiêu thụ O2O_2 và sinh CO2CO_2 ở tế bào làm hạ [O2][O_2] và nâng [CO2][CO_2] tại mô, tạo và duy trì chênh lệch nồng độ (gradient) — chính gradient này thúc đẩy ngược lại tất cả các giai đoạn phía trước.

---

### Kết luận về mối liên quan
- Quan hệ nhân – quả, kế tiếp: sản phẩm/điều kiện của giai đoạn trước là nguyên liệu cho giai đoạn sau, tạo thành một chuỗi khép kín: thông khí → trao đổi khí ở phổi → vận chuyển → trao đổi khí ở mô → hô hấp tế bào → (CO2CO_2 sinh ra) → vận chuyển về → thải ra ngoài.
- Hô hấp tế bào là động lực của toàn bộ quá trình: nhu cầu O2O_2 và sự thải CO2CO_2 của tế bào duy trì gradient nồng độ, kéo theo các giai đoạn vận chuyển, trao đổi và thông khí hoạt động không ngừng. Các giai đoạn còn lại có vai trò phục vụ, bảo đảm O2O_2 cho hô hấp tế bào.
- Thống nhất và phụ thuộc lẫn nhau: các giai đoạn gắn bó chặt chẽ nên nếu một giai đoạn bị rối loạn hay ngừng (tắc nghẽn thông khí, ngừng tuần hoàn, tế bào thiếu O2O_2…) thì cả quá trình hô hấp bị ảnh hưởng, tế bào thiếu năng lượng và cơ thể có thể tử vong.

Đáp số

Các giai đoạn hô hấp (thông khí → trao đổi khí ở cơ quan hô hấp → vận chuyển khí → trao đổi khí ở mô → hô hấp tế bào) có quan hệ nhân – quả, kế tiếp và phụ thuộc lẫn nhau; hô hấp tế bào là động lực chủ đạo (tiêu thụ O2O_2, sinh CO2CO_2) tạo và duy trì gradient nồng độ kéo theo toàn bộ chuỗi; mỗi giai đoạn vừa là kết quả của giai đoạn trước vừa là tiền đề cho giai đoạn sau, nên một giai đoạn ngừng thì cả quá trình bị ảnh hưởng (đpcm).

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.