Giải Dừng lại và suy ngẫm 1 trang 54 SGK Sinh học 11
Đề bài
Phân tích mối liên quan của các giai đoạn trong quá trình hô hấp.
Lời giải
## Mối liên quan giữa các giai đoạn trong quá trình hô hấp
Ở động vật, hô hấp là một quá trình thống nhất gồm các giai đoạn nối tiếp nhau, gắn với nhau theo quan hệ nhân – quả: giai đoạn trước tạo điều kiện cho giai đoạn sau, giai đoạn sau lại là động lực kéo theo giai đoạn trước.
Giai đoạn 1 – Thông khí (ở cơ quan hô hấp)
- Cử động hô hấp đưa không khí giàu vào và thải không khí giàu ra ngoài.
- Nhờ đó luôn duy trì cao và thấp ở bề mặt trao đổi khí → là điều kiện tiên quyết để khuếch tán khí xảy ra.
Giai đoạn 2 – Trao đổi khí ở cơ quan hô hấp (phổi/mang/da/ống khí)
- khuếch tán từ không khí vào máu vì .
- khuếch tán từ máu ra ngoài vì .
- Kết quả: máu được nạp , chuẩn bị cho giai đoạn vận chuyển.
Giai đoạn 3 – Vận chuyển khí
- Máu (hemoglobin trong hồng cầu) chở từ cơ quan hô hấp đến mô và chở từ mô trở về cơ quan hô hấp.
- Giai đoạn này nối liền cơ quan hô hấp với tế bào, bảo đảm đến đúng nơi tiêu thụ.
Giai đoạn 4 – Trao đổi khí ở mô
- khuếch tán từ máu vào tế bào vì .
- khuếch tán từ tế bào vào máu vì .
- Cung cấp trực tiếp cho hô hấp tế bào.
Giai đoạn 5 – Hô hấp tế bào
- Tế bào dùng để oxi hóa chất hữu cơ, giải phóng năng lượng () cho mọi hoạt động sống, đồng thời tạo ra và .
- Việc liên tục tiêu thụ và sinh ở tế bào làm hạ và nâng tại mô, tạo và duy trì chênh lệch nồng độ (gradient) — chính gradient này thúc đẩy ngược lại tất cả các giai đoạn phía trước.
---
### Kết luận về mối liên quan
- Quan hệ nhân – quả, kế tiếp: sản phẩm/điều kiện của giai đoạn trước là nguyên liệu cho giai đoạn sau, tạo thành một chuỗi khép kín: thông khí → trao đổi khí ở phổi → vận chuyển → trao đổi khí ở mô → hô hấp tế bào → ( sinh ra) → vận chuyển về → thải ra ngoài.
- Hô hấp tế bào là động lực của toàn bộ quá trình: nhu cầu và sự thải của tế bào duy trì gradient nồng độ, kéo theo các giai đoạn vận chuyển, trao đổi và thông khí hoạt động không ngừng. Các giai đoạn còn lại có vai trò phục vụ, bảo đảm cho hô hấp tế bào.
- Thống nhất và phụ thuộc lẫn nhau: các giai đoạn gắn bó chặt chẽ nên nếu một giai đoạn bị rối loạn hay ngừng (tắc nghẽn thông khí, ngừng tuần hoàn, tế bào thiếu …) thì cả quá trình hô hấp bị ảnh hưởng, tế bào thiếu năng lượng và cơ thể có thể tử vong.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.