Sách giáo khoa Sinh học 11

Giải Câu hỏi trang 15 SGK Sinh học 11

Bài 2. Trao đổi nước và khoáng ở thực vật   Đã kiểm

Đề bài

Thực vật hấp thụ nước và ion khoáng theo những cơ chế nào? Làm thế nào để nhận biết được triệu chứng thiếu khoáng ở cây trồng?

Lời giải

## 1. Cơ chế hấp thụ nước

Thực vật hấp thụ nước chủ yếu qua tế bào lông hút của rễ theo cơ chế thẩm thấu (thụ động):

- Tế bào lông hút có thế nước Ψ\Psi thấp hơn thế nước của dung dịch đất (vì dịch bào chứa nhiều chất tan, đồng thời lá thoát hơi nước tạo lực hút phía trên).
- Nước di chuyển từ nơi có thế nước cao (dung dịch đất) sang nơi có thế nước thấp (tế bào lông hút) theo chiều gradient thế nước, không tiêu tốn năng lượng ATP.

## 2. Cơ chế hấp thụ ion khoáng

Ion khoáng được rễ hấp thụ theo hai cơ chế:

a) Cơ chế thụ động (khuếch tán):
- Ion khoáng di chuyển từ nơi có nồng độ cao (dung dịch đất) sang nơi có nồng độ thấp (tế bào rễ), tức theo chiều gradient nồng độ.
- Không tiêu tốn năng lượng.

b) Cơ chế chủ động (vận chuyển tích cực):
- Ion khoáng được vận chuyển ngược chiều gradient nồng độ (từ nơi nồng độ thấp đến nơi nồng độ cao).
- Tiêu tốn năng lượng ATP và cần các chất mang (protein vận chuyển) trên màng tế bào.
- Nhờ cơ chế này cây vẫn lấy được khoáng khi nồng độ ion trong đất thấp hơn trong tế bào rễ.

## 3. Cách nhận biết triệu chứng thiếu khoáng ở cây trồng

Có thể nhận biết cây thiếu nguyên tố khoáng dựa vào các triệu chứng hình thái đặc trưng (chủ yếu ở lá) và vị trí xuất hiện triệu chứng:

a) Nguyên tắc chung:
- Nguyên tố dễ di động trong cây (N, P, K, Mg, S): triệu chứng xuất hiện ở lá già trước, vì cây huy động nguyên tố từ lá già chuyển lên lá non.
- Nguyên tố ít di động (Ca, Fe, Mn, B, Zn): triệu chứng xuất hiện ở lá non trước.

b) Một số triệu chứng đặc trưng:

| Nguyên tố | Triệu chứng thiếu |
|-----------|-------------------|
| N | Lá vàng nhạt, bắt đầu từ lá già; cây còi cọc, sinh trưởng kém |
| P | Lá xanh tối chuyển đỏ hoặc tím; rễ kém phát triển |
| K | Mép và chóp lá vàng rồi cháy khô (hoại tử) |
| Mg | Vàng phần thịt lá giữa các gân, gân lá vẫn xanh (bắt đầu từ lá già) |
| Ca | Chồi ngọn, chóp rễ hoại tử; lá non dị dạng |
| Fe | Vàng thịt lá giữa các gân nhưng xuất hiện ở lá non trước |

c) Cách tiến hành:
1. Quan sát màu sắc, hình dạng, kích thước lá và mức độ sinh trưởng của cây.
2. Xác định triệu chứng xuất hiện ở lá già hay lá non.
3. Đối chiếu với bảng triệu chứng đặc trưng của từng nguyên tố để kết luận cây thiếu loại khoáng nào, từ đó bổ sung phân bón phù hợp.

Đáp số

Hấp thụ nước: cơ chế thẩm thấu (thụ động) theo chiều gradient thế nước, không tốn ATPHấp thụ ion khoáng: thụ động (theo gradient nồng độ, không tốn năng lượng) và chủ động (ngược gradient nồng độ, cần ATP và protein mang)Nhận biết thiếu khoáng: dựa vào triệu chứng hình thái lá (màu sắc, hình dạng) và vị trí xuất hiện — lá già trước với nguyên tố di động (N, P, K, Mg, S), lá non trước với nguyên tố ít di động (Ca, Fe, Mn, B); mỗi nguyên tố cho triệu chứng riêng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.