Giải Câu 2 trang 79 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Bố cục của bài thơ

Bài *Bài ca chúc Tết thanh niên* của Phan Bội Châu (viết dịp Tết Đinh Mão, 1927) có thể chia làm ba phần:

- Phần 1 — Lời đánh thức, khơi dậy (từ đầu “Dậy! Dậy! Dậy!…” đến “…Ghé vai vào xốc vác cựu giang san”): Tiếng gọi thức tỉnh thanh niên khỏi cảnh mê ngủ, u mê; mở ra không khí mùa xuân mới gắn với khát vọng đổi thay vận nước.

- Phần 2 — Nhìn thẳng vào thực trạng, chỉ ra trách nhiệm (đoạn giữa): Tác giả nhìn vào tình cảnh đất nước đang nô lệ, lạc hậu; phê phán lối sống cam chịu, hưởng lạc, thiếu chí khí; từ đó đặt ra yêu cầu thanh niên phải gánh vác, phải tu dưỡng chí lớn.

- Phần 3 — Lời kêu gọi hành động, cổ vũ lên đường (phần cuối): Trực tiếp hô hào, giục giã thanh niên đứng dậy hành động, dựng xây “giang san” mới; kết lại bằng niềm tin và lời chúc đầy khí thế, hi vọng vào tuổi trẻ.

b) Mạch cảm xúc thể hiện qua bố cục

Mạch cảm xúc vận động theo chiều tăng tiến, dồn dập, ngày càng sôi nổi và quyết liệt, bám sát ba phần của bố cục:

- Mở đầu là cảm xúc thiết tha, khẩn thiết — tiếng “Dậy! Dậy! Dậy!” vừa thúc giục, vừa chan chứa tình yêu thương, trăn trở với thế hệ trẻ và với vận mệnh dân tộc.

- Chuyển sang phần giữa là cảm xúc đau xót, phẫn uất xen lẫn nghiêm khắc khi tác giả nhìn thẳng vào cảnh nước mất, dân nô lệ và phê phán sự thờ ơ, nhu nhược; giọng thơ day dứt, nhức nhối.

- Đến phần cuối, cảm xúc bùng lên mạnh mẽ, hào hùng, tràn đầy tin tưởng và hi vọng — lời kêu gọi hành động trở thành tiếng kèn giục giã, khẳng định niềm tin vào sức mạnh và tương lai của thanh niên.

Như vậy, bố cục ba phần chính là “khung xương” nâng đỡ mạch cảm xúc đi từ thức tỉnh → đau xót, phê phán → cổ vũ, tin tưởng, làm nổi bật tấm lòng yêu nước và khát vọng canh tân mãnh liệt mà Phan Bội Châu gửi gắm nơi tuổi trẻ.