Giải Câu 5 trang 71 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Thái độ của Mác-két khi bàn về vấn đề chạy đua vũ trang và nguy cơ chiến tranh hạt nhân

Khi bàn về hiểm hoạ hạt nhân đang đe doạ sự sống trên Trái Đất, Mác-két bộc lộ một thái độ rõ ràng, nhất quán và mạnh mẽ:

- Lo âu, bất bình sâu sắc trước nguy cơ chiến tranh hạt nhân có thể huỷ diệt toàn bộ sự sống và thành quả văn minh mà loài người đã dày công tạo dựng. Ông coi đây là một hiểm hoạ khủng khiếp, cấp bách, treo lơ lửng trên đầu nhân loại như "thanh gươm Đa-mô-clét".

- Lên án, phê phán gay gắt việc chạy đua vũ trang hạt nhân, xem đó là hành động đi ngược lại lí trí con người và lí trí tự nhiên, là sự tốn kém phi lí, cướp đi cơ hội cải thiện đời sống của hàng tỉ người nghèo khổ trên thế giới.

- Kêu gọi tha thiết, khẩn thiết mọi người đoàn kết đấu tranh ngăn chặn, loại bỏ nguy cơ ấy để bảo vệ hoà bình, bảo vệ sự sống. Đó là thái độ của một người có trách nhiệm cao với vận mệnh của nhân loại và hành tinh.

Như vậy, bao trùm toàn bài là thái độ phản đối chiến tranh hạt nhân, khao khát và bảo vệ hoà bình của tác giả.

b) Cách thể hiện thái độ của tác giả

Mác-két không nói trực tiếp "tôi lo sợ", "tôi lên án" mà thể hiện thái độ của mình qua nhiều cách giàu sức thuyết phục:

- Lập luận chặt chẽ, giàu sức thuyết phục: nêu luận điểm rõ ràng rồi triển khai bằng hệ thống luận cứ, lí lẽ sắc bén theo một trình tự lô-gíc (hiểm hoạ → sự tốn kém phi lí → đi ngược lí trí tự nhiên → lời kêu gọi).

- Dùng chứng cứ, số liệu cụ thể, xác thực: đưa ra ngày tháng ("Hôm nay ngày 8-8-1986…"), số lượng đầu đạn hạt nhân, phép so sánh "mỗi người đang ngồi trên một thùng bốn tấn thuốc nổ". Ông còn so sánh chi phí vũ trang với chi phí giải quyết các vấn đề y tế, giáo dục, thực phẩm cho người nghèo trên các lĩnh vực xã hội, làm nổi bật sự tốn kém vô nhân đạo và phi lí của cuộc chạy đua vũ trang.

- Sử dụng nhiều hình ảnh, cách nói so sánh ấn tượng: hình ảnh "thanh gươm Đa-mô-clét", "dịch hạch hạt nhân" để gợi sự đe doạ khủng khiếp; nhắc lại quá trình tiến hoá lâu dài của sự sống để cho thấy chiến tranh hạt nhân sẽ xoá sạch tất cả chỉ trong khoảnh khắc.

- Giọng điệu vừa tỉnh táo, sắc sảo của lí trí, vừa đầy nhiệt huyết, tâm huyết: lời văn khi phân tích thì khách quan, chặt chẽ; khi kêu gọi thì tha thiết, hùng hồn, bộc lộ cảm xúc mạnh mẽ.

- Lời kêu gọi ở cuối bài: đề nghị mở một "nhà băng lưu trữ trí nhớ" để các thế hệ sau biết đến những kẻ đã gây ra hiểm hoạ — một cách bày tỏ thái độ lên án đanh thép và niềm tin vào tương lai hoà bình.

Nhờ sự kết hợp giữa lí lẽ sắc bén, chứng cứ xác thực và cảm xúc mãnh liệt, thái độ phản đối chiến tranh, bảo vệ hoà bình của Mác-két được thể hiện vừa thuyết phục về lí trí, vừa lay động về tình cảm.