Giải Bài 3 trang 76 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Yêu cầu: Tìm ví dụ cho thấy trong chữ quốc ngữ hiện nay, cùng một *âm* lại được ghi bằng những *con chữ* khác nhau (như âm /k/ được viết bằng ba con chữ c, k, q).

Cách làm: Ta lần lượt nêu một âm, chỉ ra các con chữ dùng để ghi âm đó và điều kiện xuất hiện của mỗi con chữ, kèm ví dụ minh họa.

a) Âm "ngờ" /ŋ/ — viết bằng 2 con chữ: *ng* và *ngh*
- Viết ng khi đứng trước các nguyên âm *a, o, ô, ơ, u, ư*: *nga, ngo, ngô, ngơ, ngu, ngư* (ngôi nhà, ngon, ngơ ngác).
- Viết ngh khi đứng trước các nguyên âm *e, ê, i*: *nghe, nghê, nghi* (nghe nhạc, nghề nghiệp, suy nghĩ).

b) Âm "gờ" /ɣ/ — viết bằng 2 con chữ: *g* và *gh*
- Viết g khi đứng trước *a, o, ô, ơ, u, ư*: *ga, gà, gỗ, gở, gù, gừ* (gà gô, gồ ghề).
- Viết gh khi đứng trước *e, ê, i*: *ghe, ghê, ghi* (ghe thuyền, ghê gớm, ghi chép).

c) Âm "gờ/dờ" /z/ (cách phát âm phổ biến ở phương ngữ Bắc Bộ) — viết bằng các con chữ: *d, gi* (và *r*)
- Viết d: *da, dì, dao* (da thịt, con dao).
- Viết gi: *gia, giá, gió* (gia đình, giá cả).
- Viết r: *ra, rổ, rá* (đi ra, cái rổ).
→ Ba con chữ *d, gi, r* trong trường hợp này cùng ghi một âm (ở một số vùng).

d) Âm "i" /i/ — viết bằng 2 con chữ: *i* và *y*
- Viết i: *kì, lí, mĩ, bác sĩ* (kì lạ, lí do).
- Viết y: *kỳ, lý, mỹ, công ty* (kỳ lạ, lý do).
→ Cùng một âm /i/ nhưng có thể ghi bằng *i* hoặc *y* (ví dụ: *kì ~ kỳ*, *lí ~ lý*).

Kết luận: Giống như âm /k/ được ghi bằng ba con chữ *c, k, q*, trong chữ quốc ngữ hiện nay còn nhiều âm khác cũng được ghi bằng những con chữ khác nhau tùy vị trí hoặc thói quen chính tả, như các trường hợp /ŋ/ (ng, ngh), /ɣ/ (g, gh), /z/ (d, gi, r), /i/ (i, y).