Giải Câu 2 trang 75 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Phân biệt lời người kể chuyện và lời đối thoại của nhân vật trong đoạn trích

Trong văn bản tự sự bằng thơ, có thể dựa vào các dấu hiệu sau để phân biệt:
- Lời người kể chuyện: là lời trần thuật, kể lại sự việc, miêu tả hành động, thái độ của nhân vật; thường đứng ở ngôi thứ ba và hay đi kèm các từ dẫn như *kêu rằng, thưa rằng, hỏi, nghe nói liền cười…*
- Lời đối thoại của nhân vật: là lời nói trực tiếp phát ra từ miệng nhân vật (Lục Vân Tiên, Phong Lai, Kiều Nguyệt Nga), thường nằm sau các từ dẫn trên và bộc lộ trực tiếp lời nói, suy nghĩ của nhân vật.

a) Lời người kể chuyện

Là những câu kể, tả sự việc và hành động của nhân vật, ví dụ:
- *"Vân Tiên ghé lại bên đàng, / Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô."* (kể hành động của Vân Tiên trước khi đánh cướp)
- *"Vân Tiên tả đột hữu xông, / Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang."* (tả tài nghệ, khí thế đánh cướp)
- *"Lâu la bốn phía vỡ tan, / Đều quăng gươm giáo tìm đàng chạy ngay. / Phong Lai trở chẳng kịp tay, / Bị Tiên một gậy thác rày thân vong."* (kể kết quả trận đánh)
- *"Dẹp rồi lũ kiến chòm ong, / Hỏi: …"*; *"Vân Tiên nghe nói liền cười: …"* (kể hành động và các từ dẫn lời: *hỏi, nghe nói liền cười*)
- *"Phong Lai mặt đỏ phừng phừng:"* (tả thái độ trước khi nhân vật nói)

b) Lời đối thoại của các nhân vật

- Lời Lục Vân Tiên (quát bọn cướp, rồi nói với Nguyệt Nga):
- *"Bớ đảng hung đồ, / Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân."*
- *"Khoan khoan ngồi đó chớ ra, / Nàng là phận gái, ta là phận trai."*
- *"Tiểu thơ con gái nhà ai, / Đi đâu nên nỗi mang tai bất kì…"* và lời từ chối ơn nghĩa: *"Làm ơn há dễ trông người trả ơn. … / Nhớ câu kiến nghĩa bất vi, / Làm người thế ấy cũng phi anh hùng."*

- Lời Phong Lai (tướng cướp, hung hăng thách thức):
- *"Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây, / Trước gây việc dữ tại mầy, / Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng."*

- Lời Kiều Nguyệt Nga (đáp lời Vân Tiên, trình bày sự tình và tỏ lòng mang ơn):
- *"Thưa rằng: Tôi thiệt người ngay, / Sa cơ nên mới lầm tay hung đồ. … / Làm con đâu dám cãi cha, … / Lâm nguy chẳng gặp giải nguy, / Tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi…"* cùng lời xin được đền đáp ơn cứu mạng.

Nhận xét: Việc đan xen lời người kể chuyện với lời đối thoại khiến đoạn trích vừa có tính tự sự (kể diễn biến trận đánh cướp) vừa khắc họa sinh động tính cách nhân vật qua chính lời nói của họ — Vân Tiên nghĩa hiệp, chính trực; Phong Lai hung bạo; Nguyệt Nga nết na, trọng ân nghĩa.