Giải Câu hỏi 3 trang 70 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Trong mười dòng thơ tiếp theo, Nguyễn Du tập trung miêu tả cảm xúc, tâm trạng của hai nhân vật: Kim Trọng và Thúy Kiều — đôi trai tài gái sắc vừa gặp gỡ và chớm nảy sinh tình cảm trong buổi du xuân.

Mười dòng thơ ấy là:

> *Bóng hồng nhác thấy nẻo xa,*
> *Xuân lan thu cúc mặn mà cả hai.*
> *Người quốc sắc kẻ thiên tài,*
> *Tình trong như đã mặt ngoài còn e.*
> *Chập chờn cơn tỉnh cơn mê,*
> *Rốn ngồi chẳng tiện dứt về chẳng khôn.*
> *Bóng tà như giục cơn buồn,*
> *Khách đà lên ngựa người còn ghé theo.*
> *Dưới cầu nước chảy trong veo,*
> *Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.*

b) Phân tích các từ ngữ tiêu biểu thể hiện cảm xúc, tâm trạng của hai nhân vật:

- "Người quốc sắc kẻ thiên tài": cách gọi cân xứng, sóng đôi (sắc nước – tài trời) cho thấy Kim Trọng và Thúy Kiều là một đôi tương xứng; từ đó gợi sự đồng điệu, cuốn hút ngay từ lần gặp đầu.

- "Tình trong như đã mặt ngoài còn e": đây là câu thơ then chốt, dùng nghệ thuật đối lập *trong – ngoài* để diễn tả thật tinh tế tâm trạng của buổi gặp gỡ: bên trong lòng thì tình cảm *"như đã"* nảy nở, mà bên ngoài vẻ mặt vẫn *"còn e"* ấp, e thẹn, kín đáo. Từ *"e"* lột tả vẻ đẹp dịu dàng, ý nhị, đúng mực của mối tình đầu và của con người lễ giáo thời xưa.

- "Chập chờn cơn tỉnh cơn mê": từ láy *"chập chờn"* cùng điệp *"cơn tỉnh cơn mê"* diễn tả trạng thái tâm hồn bâng khuâng, ngây ngất, nửa thực nửa mộng của những người vừa biết rung động.

- "Rốn ngồi chẳng tiện dứt về chẳng khôn": dùng lối nói *"chẳng tiện… chẳng khôn"* khắc họa sự giằng co, lưu luyến: muốn nán lại thì không tiện, mà dứt áo ra về thì chẳng đành. Đây là tâm lí quyến luyến rất thật của buổi chia tay đầu tiên.

- "Khách đà lên ngựa người còn ghé theo": hình ảnh đối lập *khách đã lên ngựa (ra đi)* với *người còn ghé/nghé theo (dõi nhìn theo)* diễn tả nỗi bịn rịn, vương vấn khôn nguôi của Thúy Kiều khi Kim Trọng từ biệt.

- "Bóng tà", "cơn buồn", "nước chảy trong veo", "tơ liễu", "bóng chiều thướt tha": hai câu cuối tả cảnh ngụ tình (lấy cảnh để nói tình). Cảnh buổi chiều êm đềm, trong trẻo mà man mác buồn, tơ liễu *"thướt tha"* như chính nỗi lòng vấn vương, lưu luyến của đôi lứa lúc chia xa.

→ Bằng các từ ngữ chọn lọc, giàu sức gợi và nghệ thuật đối lập, tả cảnh ngụ tình, Nguyễn Du đã diễn tả thật tinh tế, kín đáo tâm trạng xao xuyến, e ấp và bịn rịn của mối tình đầu Kim – Kiều.