Sách giáo khoa Ngữ văn 9 Tập hai

Giải Câu 7 trang 104 SGK Ngữ văn 9

Tình sông núi (Trần Mai Ninh)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Phân tích những nét độc đáo của bài thơ trên phương diện nghệ thuật (chú ý nhịp điệu, cách sử dụng động từ, sự phối hợp giữa miêu tả cụ thể và nêu mệnh đề khái quát, sự xuất hiện của những câu hỏi tu từ,...).
(văn bản: Tình sông núi - Trần Mai Ninh)

Gợi ý trả lời

Phân tích những nét độc đáo về nghệ thuật của bài thơ *Tình sông núi* (Trần Mai Ninh)

Bài thơ viết theo thể tự do, khước từ khuôn khổ niêm luật cứng nhắc để cảm xúc được trào ra tự nhiên. Chính sự phóng khoáng ấy tạo nên những nét nghệ thuật độc đáo sau:

a) Nhịp điệu linh hoạt, biến đổi theo mạch cảm xúc

- Câu thơ dài ngắn không đều, nhịp lúc dồn dập, gấp gáp khi liệt kê những địa danh, những con người; lúc lại chậm rãi, lắng sâu khi bộc lộ tình cảm yêu thương, gắn bó. Sự co duỗi tự do của dòng thơ khiến nhịp điệu như hơi thở của chính cảm xúc nhà thơ.
- Tác giả dùng nhiều phép điệp (điệp từ, điệp ngữ, điệp cấu trúc) để tạo nhịp trùng điệp, dồn dập, tô đậm tình yêu tha thiết với quê hương, đất nước và nhấn mạnh sự bao la, trù phú của giang sơn.

b) Cách sử dụng động từ giàu sức gợi, mạnh mẽ

- Hệ thống động từ được dùng dày đặc, mạnh và đầy động thái, khiến bức tranh sông núi và con người hiện lên sống động, cuồn cuộn sức sống chứ không tĩnh tại. Các động từ gợi hoạt động, chuyển động mạnh làm nổi bật khí thế hào hùng, sức sống mãnh liệt của đất nước và con người kháng chiến.
- Nhờ lớp động từ ấy, tình yêu đất nước không chỉ được nói ra mà còn được "hành động hóa", trở nên cụ thể, nóng hổi, mang hơi thở của thời đại.

c) Sự phối hợp giữa miêu tả cụ thể và nêu mệnh đề khái quát

- Nhà thơ vừa miêu tả rất cụ thể, chi tiết: những địa danh, cảnh vật, con người bình dị gần gũi — tạo nên tính chân thực, sinh động, giúp tình yêu nước có "hình hài", có địa chỉ rõ ràng.
- Vừa nâng lên thành những mệnh đề khái quát, triết lí về tình yêu quê hương, đất nước, con người. Sự đan xen "cụ thể ↔ khái quát" khiến bài thơ vừa thấm đẫm cảm xúc, vừa giàu chiều sâu tư tưởng: từ cái riêng, cái cụ thể mà khơi gợi lên lẽ sống, tình cảm lớn lao, phổ quát.

d) Sự xuất hiện của những câu hỏi tu từ

- Những câu hỏi tu từ được đặt ra không nhằm để hỏi mà để khẳng định và bộc lộ cảm xúc, giãi bày trực tiếp nỗi niềm yêu thương, trăn trở của nhà thơ với sông núi, con người.
- Câu hỏi tu từ tạo giọng điệu đối thoại, giãi bày thiết tha, lôi cuốn người đọc cùng suy ngẫm, đồng cảm; đồng thời làm tăng chất trữ tình và sức lay động của bài thơ.

Khái quát: Bằng thể thơ tự do với nhịp điệu biến hóa, lớp động từ mạnh giàu sức gợi, sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa miêu tả cụ thể và khái quát triết lí, cùng những câu hỏi tu từ thiết tha, Trần Mai Ninh đã thể hiện một cách độc đáo và xúc động tình yêu sâu nặng đối với sông núi, con người Việt Nam — một tình yêu vừa cụ thể, gần gũi, vừa thiêng liêng, lớn lao.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.