Sách giáo khoa Ngữ văn 9 Tập một

Giải Bài 1 trang 130 SGK Ngữ văn 9

Thực hành tiếng Việt: Câu đặc biệt   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: a. Những hạt mưa gõ vào mái tôn tạo ra một âm thanh khác hẳn khi chúng rơi trên mái ngói. / Rầm rầm. Rầm rầm. Rầm rầm. / Nghe như có hàng ngàn con ngựa phi ngay trên đầu. (Nguyễn Nhật Ánh, Tôi là Bê-tô)
b. Bộp! Tôi bị giáng một cú vào đầu đau điếng trong khi đang cúi xem từng vết tích. Hắn! Và một cuốn sách! (Hà Thuỷ Nguyên, Thiên Mã)
c. Si-men: – Ôi! Mũi kiếm! Mà máu cha em còn đậm! / Đông Rô-đri-gơ: – Si-men em! / Si-men: – Cất khỏi mắt em cái vật đáng kinh kia! / Nó oán trách đời ai và tội ác nặng nề! (Coóc-nây, Lơ Xít)

Trong các đoạn văn (a,

b) và lời thoại kịch (c) dưới đây, những câu nào là câu đặc biệt? Phân tích tác dụng của câu đặc biệt trong từng trường hợp.

a. Những hạt mưa gõ vào mái tôn tạo ra một âm thanh khác hẳn khi chúng rơi trên mái ngói.
Rầm rầm. Rầm rầm. Rầm rầm.
Nghe như có hàng ngàn con ngựa phi ngay trên đầu.
(Nguyễn Nhật Ánh, Tôi là Bê-tô)

b. Bộp! Tôi bị giáng một cú vào đầu đau điếng trong khi đang cúi xem từng vết tích. Hắn! Và một cuốn sách!
(Hà Thuỷ Nguyên, Thiên Mã)

c. Si-men: – Ôi! Mũi kiếm! Mà máu cha em còn đậm!
Đông Rô-đri-gơ: – Si-men em!
Si-men: – Cất khỏi mắt em cái vật đáng kinh kia!
Nó oán trách đời ai và tội ác nặng nề!
(Coóc-nây, Lơ Xít)

Gợi ý trả lời

Nhắc lại kiến thức: *Câu đặc biệt* là câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ – vị ngữ (không thể khôi phục thành phần bị thiếu như câu rút gọn). Câu đặc biệt thường dùng để: nêu sự tồn tại/xuất hiện của sự vật, hiện tượng; xác định thời gian, nơi chốn; mô phỏng âm thanh; bộc lộ cảm xúc; gọi – đáp.

### a. (Nguyễn Nhật Ánh, *Tôi là Bê-tô*)
- Câu đặc biệt: *Rầm rầm. Rầm rầm. Rầm rầm.*
- Đây là những câu mô phỏng âm thanh (từ tượng thanh tách thành câu), không có cấu tạo chủ ngữ – vị ngữ.
- Tác dụng: mô phỏng, tái hiện trực tiếp âm thanh của những hạt mưa gõ dồn dập trên mái tôn; ba câu lặp lại tạo nhịp điệu gấp gáp, liên hồi, giúp người đọc như nghe thấy tiếng mưa rền vang "như có hàng ngàn con ngựa phi ngay trên đầu".

### b. (Hà Thuỷ Nguyên, *Thiên Mã*)
- Câu đặc biệt: *Bộp!* ; *Hắn!* ; *Và một cuốn sách!*
- *Bộp!* mô phỏng tiếng động; *Hắn!* và *Và một cuốn sách!* nêu sự xuất hiện của người/sự vật, đều không theo mô hình chủ ngữ – vị ngữ.
- Tác dụng:
- *Bộp!* : tái hiện tiếng động đột ngột của cú giáng vào đầu, gây ấn tượng mạnh, bất ngờ.
- *Hắn!* : thông báo – nhấn mạnh sự xuất hiện chớp nhoáng của nhân vật, thể hiện sự ngỡ ngàng, bàng hoàng của người kể.
- *Và một cuốn sách!* : nhấn mạnh chi tiết vừa phát hiện, tạo sự dồn dập, gợi tò mò, liền mạch với phát hiện phía trước.

### c. (Coóc-nây, *Lơ Xít*)
- Câu đặc biệt: *Ôi!* ; *Mũi kiếm!* ; *Si-men em!*
- Tác dụng:
- *Ôi!* : bộc lộ trực tiếp cảm xúc đau đớn, kinh hoàng của Si-men khi nhìn thấy thanh kiếm.
- *Mũi kiếm!* : nêu sự xuất hiện của sự vật hiện ra trước mắt, dồn sự chú ý vào vật gây ám ảnh (còn vương máu cha).
- *Si-men em!* : câu gọi – đáp, thể hiện tiếng gọi tha thiết, đầy tình cảm của Đông Rô-đri-gơ.
- Lưu ý: *Cất khỏi mắt em cái vật đáng kinh kia!* là câu cầu khiến (rút gọn chủ ngữ), còn *Nó oán trách đời ai và tội ác nặng nề!* có đủ chủ ngữ – vị ngữ → không phải câu đặc biệt.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.