Giải Bài 2 trang 60 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Củng cố, mở rộng — Bài 2 (trang 60)

Đề: Điều gì khiến thể thơ song thất lục bát có thế mạnh khi thể hiện những nỗi niềm xúc cảm, những khát vọng riêng tư của con người?

Thể thơ song thất lục bát là thể thơ dân tộc, mỗi khổ gồm một cặp câu bảy tiếng (song thất) nối liền một cặp câu lục bát (sáu – tám). Chính đặc điểm về cấu trúc, vần, nhịp và thanh điệu đã tạo nên thế mạnh của nó trong việc giãi bày tâm tình. Có thể lí giải qua các ý sau:

a) Sự kết hợp linh hoạt giữa hai cặp câu tạo nên giọng điệu trữ tình giàu cảm xúc
- Cặp song thất (hai câu bảy tiếng) thường mang nhịp điệu dồn nén, trúc trắc, thích hợp để diễn tả những trạng thái cảm xúc căng thẳng, day dứt, những suy tư, trăn trở đang dâng lên.
- Cặp lục bát tiếp sau với âm điệu êm ái, uyển chuyển, mượt mà lại có tác dụng mở ra, lắng xuống, xoa dịu, như lời giãi bày, than thở ngân dài.
- Sự nối tiếp "căng – chùng", "nén – mở" lặp đi lặp lại giữa các khổ khiến mạch cảm xúc vừa trào dâng vừa triền miên, rất hợp để bộc lộ những nỗi niềm sâu kín, những cung bậc tình cảm phức tạp của con người.

b) Hệ thống vần phong phú tạo nên tính nhạc da diết, ngân vang
- Song thất lục bát có cả vần chân và vần lưng (gieo vần ở giữa dòng), đan xen vần bằng – vần trắc. Nhờ đó âm thanh được kết nối chặt chẽ, liên hoàn giữa các câu, các khổ.
- Tính nhạc giàu có, réo rắt, trầm bổng ấy làm cho lời thơ như một khúc ngâm, rất phù hợp để ngân nga, than vãn, giãi bày những tâm sự buồn thương, khát khao thầm kín.

c) Nhịp điệu và thanh điệu biến hoá, uyển chuyển, co giãn theo cảm xúc
- Nhịp của câu bảy tiếng linh hoạt (thường ngắt 3/4 hoặc 3/2/2), khác với nhịp đều đặn của câu lục bát; sự thay đổi nhịp liên tục tạo cảm giác dập dìu, lên xuống như sóng lòng.
- Sự phối hợp hài hoà giữa thanh bằng và thanh trắc khiến câu thơ khi thì bổng, khi thì trầm, diễn tả được những biến chuyển tinh tế, những nỗi niềm sâu lắng trong tâm hồn.

d) Dung lượng khổ thơ phù hợp với mạch tâm trạng kéo dài
- Mỗi khổ bốn dòng là một đơn vị cảm xúc tương đối trọn vẹn, lại dễ dàng nối tiếp nhau không giới hạn, nên thể thơ rất thích hợp với những bài thơ dài hơi mang tính tự sự – trữ tình, để nhân vật trữ tình bộc bạch, kể lể, ngẫm ngợi triền miên về cảnh ngộ và khát vọng riêng tư của mình.

Nhờ những đặc điểm trên, song thất lục bát trở thành thể thơ sở trường của thể loại ngâm khúc – chuyên diễn tả nỗi buồn thương, sầu nhớ, cô đơn và những khát vọng hạnh phúc, tự do của con người (tiêu biểu như *Chinh phụ ngâm*, *Cung oán ngâm khúc*). Đó chính là lí do khiến thể thơ này có thế mạnh đặc biệt trong việc thể hiện những nỗi niềm xúc cảm và khát vọng riêng tư.