Giải Bài 1 trang 96 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Thực hành tiếng Việt: Biến đổi cấu trúc câu – Bài 1 (trang 96)

Yêu cầu: *xếp đặt từ ngữ theo trật tự khác* hoặc *chuyển cụm chủ ngữ – vị ngữ (C–V) thành cụm danh từ*, rồi nhận xét sự biến đổi nghĩa.

a. Các bạn tán thưởng bài thuyết minh của em về danh lam thắng cảnh.

- *Thay đổi trật tự từ ngữ (đảo để bị động hoá):* "Bài thuyết minh của em về danh lam thắng cảnh được các bạn tán thưởng."
→ Đối tượng được đưa lên làm chủ ngữ, nên trọng tâm thông báo chuyển từ *các bạn* sang *bài thuyết minh của em*; câu nhấn vào việc bài thuyết minh được đánh giá cao.
- *Chuyển cụm C–V "các bạn tán thưởng" thành cụm danh từ:* "Sự tán thưởng của các bạn đối với bài thuyết minh của em về danh lam thắng cảnh."
→ Hành động *tán thưởng* bị "vật hoá" thành một sự vật/khái niệm được gọi tên (*sự tán thưởng*). Khi đó cụm từ không còn là một câu trần thuật trọn vẹn thông báo một sự việc, mà chỉ là một cụm danh từ; muốn thành câu phải thêm thành phần khác (ví dụ: *Sự tán thưởng… khiến em rất vui*).

b. Con người đã phá vỡ sự toàn vẹn của cảnh quan vì tiến hành một số hoạt động vô ý thức.

- *Thay đổi trật tự từ ngữ (đảo trạng ngữ nguyên nhân lên đầu):* "Vì tiến hành một số hoạt động vô ý thức, con người đã phá vỡ sự toàn vẹn của cảnh quan."
→ Nghĩa cơ bản không đổi, nhưng nguyên nhân được đưa lên đầu nên được nhấn mạnh hơn, hướng sự chú ý vào lí do dẫn tới hậu quả.
- *Chuyển cụm C–V "con người đã phá vỡ sự toàn vẹn của cảnh quan" thành cụm danh từ:* "Việc con người phá vỡ sự toàn vẹn của cảnh quan vì tiến hành một số hoạt động vô ý thức…"
→ Cả sự việc được gói lại thành một cụm danh từ (*việc…*), gọi tên sự việc như một đối tượng để bàn tới; cụm này không còn tự thân là một lời thông báo, phải kết hợp thêm (ví dụ: *Việc con người phá vỡ… là điều đáng lo ngại*) mới thành câu.

c. Tác phẩm ấy ra đời đã đánh dấu một thành tựu mới của truyện ngắn Việt Nam hiện đại.

- Ở câu này, chủ ngữ vốn là một cụm C–V: *Tác phẩm ấy / ra đời*.
- *Chuyển cụm C–V đó thành cụm danh từ làm chủ ngữ:* "Sự ra đời của tác phẩm ấy đã đánh dấu một thành tựu mới của truyện ngắn Việt Nam hiện đại."
→ *Tác phẩm ấy ra đời* (một sự việc được trần thuật) trở thành *Sự ra đời của tác phẩm ấy* (một sự vật/sự kiện được gọi tên). Nghĩa thông báo về cơ bản giữ nguyên, nhưng cách diễn đạt cô đọng, trang trọng hơn và nhấn mạnh *sự ra đời* như một mốc sự kiện.

Nhận xét chung: Đổi trật tự từ ngữ thường chỉ làm thay đổi trọng tâm thông báo, sắc thái nhấn mạnh (nghĩa cơ bản ít đổi). Còn chuyển cụm C–V thành cụm danh từ thì "vật hoá" sự việc/hành động thành một đối tượng được gọi tên: câu trở nên cô đọng, trang trọng hơn, nhưng cụm danh từ ấy thường không còn tự nó là một câu trần thuật trọn vẹn mà cần kết hợp thêm thành phần khác.