Giải Bài 2 trang 102 SGK Ngữ văn 9
Đề bài
Dấu hiệu nào trong các đoạn trích sau cho thấy người viết tuân thủ quy định khi tham khảo tài liệu và trích dẫn? Từ đó, em rút ra bài học gì trong việc tham khảo và trích dẫn tài liệu?
a. Vũ Nương trở về dương thế, nhưng chỉ hiện ra "ở giữa dòng mà nói vọng vào: – [...] thiếp chẳng thể trở về nhân gian được nữa". Ảo ảnh chập chờn và mau chóng tan biến. Chia li là vĩnh viễn. Người chết chẳng thể nào sống lại: "trong chốc lát, bóng nàng loang loáng mờ nhạt dần mà biến đi mất".
(Nguyễn Đăng Na, "Người con gái Nam Xương" – một bi kịch của con người)
b. Sau này, tâm hồn thi sĩ, ngòi bút tài hoa của Hoàng Cầm cũng khiến ta chẳng thể nào quên nụ cười của những cô gái miền quê Kinh Bắc:
Những cô hàng xén răng đen
Cười như mùa thu toả nắng.
(Bên kia sông Đuống)
(Lê Quang Hưng, "Nắng mới" – sự thành thực của một tâm hồn giàu mơ mộng)
c. Từ hơn nửa thế kỉ trước đây, Nguyễn Tuân đã sớm cảm thấy cái sức truyền cảm tuy kín đáo nhưng khó cưỡng lại ấy trong văn chương của Thạch Lam khi viết một câu văn đúng và đẹp lạ lùng: "Đọc "Hai đứa trẻ", thấy bận bịu vô hạn về một tấm lòng quê hương êm mát và sâu kín." (Nguyễn Tuân, "Thạch Lam", trích lại trong "Thạch Lam, văn và đời").
(Đỗ Kim Hồi, Thạch Lam – Đôi điều cảm nhận)
Gợi ý trả lời
Yêu cầu: Chỉ ra dấu hiệu cho thấy người viết tuân thủ quy định khi tham khảo tài liệu, trích dẫn; từ đó rút ra bài học.
a. (Nguyễn Đăng Na, *"Người con gái Nam Xương" – một bi kịch của con người*)
Các dấu hiệu tuân thủ quy định:
- Trích dẫn trực tiếp: phần lời của Vũ Nương và câu văn tả cảnh nàng biến mất đều được đặt trong dấu ngoặc kép, giữ nguyên văn bản gốc ("ở giữa dòng mà nói vọng vào…", "trong chốc lát, bóng nàng loang loáng mờ nhạt dần mà biến đi mất").
- Dùng dấu [...] để đánh dấu phần đã lược bỏ trong câu trích, giúp người đọc biết đây không phải nguyên vẹn cả câu.
- Ghi rõ nguồn ở cuối đoạn: tên tác giả (Nguyễn Đăng Na) và tên tài liệu được tham khảo.
b. (Lê Quang Hưng, *"Nắng mới" – sự thành thực của một tâm hồn giàu mơ mộng*)
Các dấu hiệu tuân thủ quy định:
- Trích dẫn trực tiếp hai câu thơ của Hoàng Cầm, được tách riêng, trình bày đúng hình thức dòng thơ ("Những cô hàng xén răng đen / Cười như mùa thu toả nắng.").
- Ghi rõ xuất xứ của câu thơ: tên bài thơ *(Bên kia sông Đuống)* đặt ngay dưới phần trích.
- Ghi rõ nguồn tài liệu tham khảo ở cuối đoạn: tác giả (Lê Quang Hưng) và tên bài viết.
c. (Đỗ Kim Hồi, *Thạch Lam – Đôi điều cảm nhận*)
Các dấu hiệu tuân thủ quy định:
- Trích dẫn trực tiếp câu văn của Nguyễn Tuân, đặt trong dấu ngoặc kép, giữ nguyên văn.
- Đặc biệt, người viết ghi rõ đây là trích dẫn gián tiếp (trích lại): "(Nguyễn Tuân, "Thạch Lam", trích lại trong "Thạch Lam, văn và đời")". Nghĩa là tác giả không lấy trực tiếp từ tài liệu gốc mà dẫn lại qua một tài liệu trung gian, và đã nói rõ điều đó cùng cả hai nguồn (tài liệu gốc và tài liệu trích lại).
- Ghi rõ nguồn của chính đoạn viết: tác giả (Đỗ Kim Hồi) và tên bài.
Bài học rút ra về việc tham khảo và trích dẫn tài liệu:
1. Khi sử dụng ý kiến, câu chữ của người khác, phải ghi rõ nguồn (tên tác giả, tên tài liệu, có khi cả tên tác phẩm được trích) để tôn trọng quyền tác giả và bảo đảm tính trung thực, tránh đạo văn.
2. Trích dẫn trực tiếp phải giữ nguyên văn và đặt trong dấu ngoặc kép (thơ thì trình bày đúng hình thức dòng thơ); nếu lược bỏ một phần thì dùng dấu [...].
3. Nếu không lấy từ tài liệu gốc mà dẫn lại qua một nguồn trung gian, phải ghi rõ "trích lại trong…" để người đọc biết chính xác nguồn gốc thông tin.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.