Giải Bài 5 trang 101 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Cách tác giả lí giải về cách ứng xử của chúng ta trước một nhân dạng đặc biệt

Trong phần (2), bàn về *nhân dạng* của nhân vật "thằng quỷ nhỏ" (Quỳnh) với đôi tai biết ve vẩy và cái mũi biết động đậy, tác giả Trần Văn Toàn đã lí giải cách ứng xử quen thuộc của con người trước một nhân dạng khác thường như sau:

- Trước một nhân dạng đặc biệt, phản ứng đầu tiên và phổ biến của chúng ta thường là sự tò mò, hiếu kì: ta nhìn người mang nhân dạng ấy như một "của lạ", một hiện tượng khác thường để ngắm nghía, bàn tán.
- Từ chỗ tò mò, ta dễ biến người đó thành đối tượng để mua vui, tiêu khiển – một trò giải trí, một cái cớ để trêu chọc, cười cợt. Chính vì thế, Quỳnh được bạn bè vây quanh, nhưng là để xem tai, xem mũi cậu động đậy, chứ không phải để làm bạn thật sự.
- Cách ứng xử ấy khiến nhân dạng đặc biệt trở thành một bức tường, một ranh giới vô hình đẩy con người ra bên lề: người mang nhân dạng lạ bị nhìn như một "kẻ khác", khó được thừa nhận như một con người bình thường có đời sống nội tâm, có khát khao yêu thương.
- Sâu xa hơn, tác giả chỉ ra rằng ngay cả thiện cảm, sự quan tâm, lòng tốt (như của nhân vật Nga) cũng rất khó vượt qua được rào cản của nhân dạng để đi tới một tình cảm trọn vẹn, bình đẳng. Ta có thể thương, có thể tội nghiệp, nhưng khó mà yêu và chấp nhận hoàn toàn. Đó chính là bi kịch của những con người mang nhân dạng đặc biệt.

→ Như vậy, tác giả lí giải: cách ứng xử của chúng ta trước một nhân dạng đặc biệt thường dừng lại ở cái vẻ bề ngoài khác lạ (tò mò – mua vui – giữ khoảng cách), mà ít khi vượt qua được lớp "nhân dạng" để nhìn thấu và trân trọng con người bên trong.

b) Tác dụng của việc liên tưởng đến truyện cổ tích trong đoạn cuối phần (2)

- Soi sáng, lí giải sâu thêm khát vọng của con người: Trong truyện cổ tích, những nhân vật mang nhân dạng xấu xí, kì dị (Sọ Dừa, chàng Cóc, con ếch…) thường được "lột xác", hóa thân thành người đẹp đẽ, tài giỏi và có kết thúc hạnh phúc. Liên tưởng đến cổ tích giúp tác giả chỉ ra một niềm tin, một ước mơ ngàn đời của con người: mong nhân dạng kém may mắn sẽ biến đổi, và tin rằng sau cái vẻ ngoài khác lạ luôn ẩn giấu một tâm hồn, một vẻ đẹp đáng quý.
- Làm nổi bật khoảng cách giữa cổ tích và hiện thực: Phép màu "lột xác" chỉ có trong truyện cổ tích; còn trong đời thực và trong trang văn của Nguyễn Nhật Ánh, "thằng quỷ nhỏ" không có phép lạ nào để thay đổi nhân dạng. Sự đối chiếu ấy khiến bi kịch của nhân dạng đặc biệt càng trở nên thấm thía, xót xa, đồng thời đặt ra vấn đề: nếu không có phép màu thì chính thái độ, cách ứng xử của con người với nhau mới là điều quyết định.
- Tăng sức gợi và chất văn cho lập luận: Cách liên tưởng vừa làm cho lí lẽ có thêm chiều sâu văn hóa, giàu sức thuyết phục, vừa khơi gợi sự đồng cảm, liên tưởng ở người đọc, khiến bài nghị luận văn học không khô khan mà thấm đẫm cảm xúc và tính nhân văn.