Giải Câu 8 trang 83 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Cảm xúc chủ đạo của tác giả trong bài thơ này là gì?
(văn bản: Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu – Trần Tế Xương)
Gợi ý trả lời
Câu 8 (trang 84). *Cảm xúc chủ đạo của tác giả trong bài thơ này là gì?*
Bài thơ *Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu* không đơn thuần tả lại một kì thi, mà qua cảnh trường thi nhốn nháo, lố lăng của buổi giao thời Hán học suy tàn – thực dân Pháp lũng đoạn, tác giả bộc lộ một mạch cảm xúc thống nhất. Có thể gọi tên cảm xúc chủ đạo ấy như sau:
- Cảm xúc chủ đạo là nỗi đau xót, tủi nhục và lòng căm uất trước cảnh mất nước, trước sự ô hợp, suy đồi của chế độ khoa cử và của xã hội Việt Nam buổi giao thời. Đằng sau tiếng cười châm biếm, mỉa mai là một tấm lòng yêu nước thầm kín, một tâm trạng đau đời của nhà thơ.
Mạch cảm xúc ấy được thể hiện qua các biểu hiện cụ thể:
- Thái độ mỉa mai, châm biếm, giễu cợt cái lố lăng, ô hợp của trường thi: sĩ tử thì "lôi thôi", quan trường thì "ậm ọe"; hình ảnh "Lọng cắm rợp trời quan sứ đến / Váy lê quét đất mụ đầm ra" đặt "quan sứ", "mụ đầm" (kẻ xâm lược) ngang hàng, lấn át cả chốn thi cử thiêng liêng của nhà nho – giọng thơ trào phúng sắc nhọn, hạ bệ.
- Nỗi xót xa, tủi hổ cho nền Hán học, cho thân phận kẻ sĩ và cho đất nước: cảnh thi cử vốn trang nghiêm nay trở thành trò nhốn nháo, mất hết tôn nghiêm, gợi nỗi nhục mất nước.
- Tâm trạng ngậm ngùi, thức tỉnh và lời nhắn gửi tha thiết dồn vào hai câu kết: "Nhân tài đất Bắc nào ai đó / Ngoảnh cổ mà trông cảnh nước nhà". Giọng trào phúng lắng xuống thành giọng trữ tình thấm thía – một lời kêu gọi những người có tài, có lương tri hãy nhìn thẳng vào thực trạng tủi nhục của "cảnh nước nhà" mà day dứt, mà có trách nhiệm. Đây chính là nơi tấm lòng yêu nước, nỗi đau thời thế của Trần Tế Xương hiện ra rõ nhất.
Kết luận: Cảm xúc chủ đạo của bài thơ là sự kết hợp giữa tiếng cười trào phúng (châm biếm, mỉa mai cái nhố nhăng của trường thi, của xã hội thực dân nửa phong kiến) và nỗi niềm trữ tình (đau xót, tủi nhục, căm uất và yêu nước) – trong đó bao trùm, sâu lắng nhất vẫn là nỗi đau đời, lòng yêu nước và niềm tủi nhục trước cảnh mất nước.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.