Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập hai

Giải Câu 4 trang 65 SGK Ngữ văn 8

Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam (Xuân Diệu)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Các luận điểm, lí lẽ, bằng chứng mà Xuân Diệu sử dụng có vai trò như thế nào trong việc thể hiện luận đề?
(văn bản: Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam – Xuân Diệu)

Gợi ý trả lời

Nhận diện luận đề và hệ thống luận điểm – lí lẽ – bằng chứng

Luận đề của văn bản: Nguyễn Khuyến là nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam, điều đó được kết tinh rõ nhất qua chùm ba bài thơ thu (*Thu vịnh, Thu điếu, Thu ẩm*). Để làm sáng tỏ luận đề này, Xuân Diệu triển khai một hệ thống luận điểm, lí lẽ và bằng chứng chặt chẽ. Vai trò của chúng có thể thấy qua các ý sau:

a) Các luận điểm đóng vai trò là những trụ cột triển khai, cụ thể hoá luận đề.
Từ luận đề khái quát, Xuân Diệu chia nhỏ thành các luận điểm bộ phận: cả ba bài thơ đều mang cái "hồn", cái "thần" của cảnh thu đồng bằng Bắc Bộ; mỗi bài lại có một vẻ đẹp riêng (Thu vịnh mang cái thần của cảnh thu hơn cả, Thu điếu điển hình cho mùa thu làng cảnh, Thu ẩm là tổng hợp nhiều thời điểm). Nhờ hệ thống luận điểm này, một luận đề trừu tượng được chứng minh một cách mạch lạc, có lớp lang, khiến người đọc tin rằng danh hiệu "nhà thơ của quê hương làng cảnh" là hoàn toàn xứng đáng.

b) Lí lẽ đóng vai trò phân tích, lí giải, làm cầu nối thuyết phục giữa luận điểm và bằng chứng.
Xuân Diệu không chỉ nêu mà còn giảng giải tinh tế: vì sao màu "xanh ngắt", "trong veo", "sóng biếc" lại đúng là màu sắc đặc trưng của trời thu, nước thu nông thôn Việt Nam; vì sao cái "vèo" của chiếc lá, cái "lơ lửng" của tầng mây, cái im ắng của ngõ trúc lại gợi đúng cái tĩnh lặng, thanh sơ của làng quê. Những lí lẽ ấy giúp bằng chứng không bị bỏ lửng mà được "đọc" ra ý nghĩa, khiến luận đề trở nên thấu đáo, có chiều sâu thẩm mĩ.

c) Bằng chứng đóng vai trò là cơ sở xác thực, làm cho lập luận có sức nặng và giàu sức gợi.
Bằng chứng ở đây chính là các hình ảnh, từ ngữ, câu thơ được trích dẫn trực tiếp từ ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến (trời thu xanh ngắt, cần trúc lơ phơ, nước biếc, ao thu lạnh lẽo, chiếc lá vàng, ngõ trúc quanh co…). Nhờ những dẫn chứng cụ thể, sinh động lấy ngay từ tác phẩm, các nhận định của Xuân Diệu không rơi vào võ đoán, chung chung mà luôn có căn cứ, khiến người đọc tin cậy.

d) Mối quan hệ gắn kết giữa ba yếu tố tạo nên sức thuyết phục tổng thể cho luận đề.
Luận điểm – lí lẽ – bằng chứng không tách rời mà liên kết chặt chẽ: luận điểm định hướng, bằng chứng chứng thực, lí lẽ phân tích và kết nối. Chính sự phối hợp nhuần nhuyễn đó, cùng giọng văn tinh tế, giàu cảm xúc của một nhà thơ bình thơ, đã làm nổi bật và khẳng định vững chắc luận đề: Nguyễn Khuyến thực sự là nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.