Giải Hoạt động 2 trang 58 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Trao đổi với các bạn về:
– Đề tài, chủ đề, câu chuyện, nhân vật, các chi tiết tiêu biểu; đặc điểm của cốt truyện (đơn tuyến hay đa tuyến); những thay đổi trong suy nghĩ, tình cảm, cách sống của bản thân sau khi đọc tác phẩm.
– Đề tài, chủ đề và những nét độc đáo của bài thơ thể hiện qua từ ngữ, hình ảnh, bố cục, mạch cảm xúc, biện pháp tu từ; tình cảm, cảm hứng chủ đạo của người viết thể hiện qua văn bản.
Gợi ý trả lời
Lưu ý chung: Hoạt động 2 (trang 59) là phần *trao đổi* kết quả Đọc mở rộng — em nói về một truyện và một bài thơ mình đã tự chọn đọc. Dưới đây là khung nội dung cần trao đổi (bám đúng yêu cầu SGK) kèm ví dụ minh hoạ để em nương theo khi áp vào tác phẩm của mình.
a) Trao đổi về một TRUYỆN đã đọc
Khi nói về truyện, cần lần lượt làm rõ các ý sau:
- Đề tài: phạm vi đời sống được phản ánh (ví dụ: tuổi thơ, gia đình, chiến tranh, thiên nhiên, loài vật…).
- Chủ đề: vấn đề, tư tưởng chính tác giả gửi gắm (ví dụ: tình yêu thương, lòng dũng cảm, khát vọng tự do…).
- Câu chuyện: tóm tắt ngắn gọn chuỗi sự việc chính theo trình tự mở đầu – diễn biến – cao trào – kết thúc.
- Nhân vật: kể tên nhân vật chính, nêu đặc điểm tính cách và nhận xét cách nhà văn khắc hoạ (qua ngoại hình, lời nói, hành động, suy nghĩ).
- Các chi tiết tiêu biểu: chọn 1–2 chi tiết đắt, giải thích vì sao chúng góp phần thể hiện tính cách nhân vật hoặc chủ đề.
- Đặc điểm cốt truyện: xác định đơn tuyến (một mạch sự việc xoay quanh một nhân vật/tuyến chính) hay đa tuyến (nhiều mạch sự việc, nhiều tuyến nhân vật đan xen).
- Thay đổi của bản thân: nêu bài học, cảm xúc hoặc cách nhìn, cách sống mà em rút ra sau khi đọc.
*Ví dụ áp dụng (truyện "Lão Hạc" – Nam Cao):* Đề tài về người nông dân trước Cách mạng; chủ đề là số phận bi thảm và phẩm giá, lòng tự trọng của người nông dân nghèo; nhân vật lão Hạc hiền lành, giàu tình thương con và lòng tự trọng; chi tiết tiêu biểu là cảnh lão bán cậu Vàng và cái chết bằng bả chó — cho thấy sự giằng xé, trong sạch đến cùng; cốt truyện đơn tuyến, xoay quanh lão Hạc; sau khi đọc, em thêm trân trọng, cảm thông với người lao động nghèo và biết quý trọng lòng tự trọng.
b) Trao đổi về một BÀI THƠ đã đọc
Khi nói về thơ, cần làm rõ các ý:
- Đề tài: đối tượng, phạm vi cảm xúc của bài thơ (quê hương, mẹ, thiên nhiên, tình bạn…).
- Chủ đề: tư tưởng, tình cảm bao trùm bài thơ.
- Nét độc đáo về nghệ thuật thể hiện qua:
- *Từ ngữ:* những từ gợi hình, gợi cảm đặc sắc.
- *Hình ảnh:* hình ảnh thơ tiêu biểu, giàu sức gợi.
- *Bố cục:* cách chia các phần/khổ và mối liên hệ giữa chúng.
- *Mạch cảm xúc:* hướng vận động của cảm xúc từ đầu đến cuối bài.
- *Biện pháp tu từ:* so sánh, ẩn dụ, nhân hoá, điệp ngữ… và tác dụng.
- Tình cảm, cảm hứng chủ đạo: cảm xúc nổi bật, xuyên suốt mà người viết gửi gắm (yêu thương, tự hào, nhớ nhung, ngợi ca…).
*Ví dụ áp dụng (bài "Quê hương" – Tế Hanh):* Đề tài quê hương làng chài; chủ đề là nỗi nhớ và tình yêu tha thiết với quê; hình ảnh độc đáo "cánh buồm giương to như mảnh hồn làng", "con thuyền… nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ"; biện pháp so sánh, nhân hoá làm con thuyền, cánh buồm có hồn; bố cục đi từ giới thiệu làng → cảnh ra khơi, trở về → nỗi nhớ; mạch cảm xúc chuyển từ tươi vui, khoẻ khoắn sang bồi hồi, da diết; cảm hứng chủ đạo là tình yêu và nỗi nhớ quê hương sâu nặng.
Cách trình bày khi trao đổi: nói rõ ràng theo từng ý trên, có dẫn chứng cụ thể từ tác phẩm; lắng nghe, nhận xét và bổ sung ý kiến cho bạn.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.