Giải Câu 1 trang 40 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ được dùng trong các câu thơ sau:
a. Súng bên súng, đầu sát bên đầu
(Chính Hữu, Đồng chí)
b. Gian nhà không, mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
(Chính Hữu, Đồng chí)
(văn bản: Đồng chí (Chính Hữu))
Gợi ý trả lời
a. Súng bên súng, đầu sát bên đầu
- Biện pháp tu từ: Điệp ngữ (điệp từ "súng", "đầu", "bên") kết hợp với hoán dụ.
- Phân tích tác dụng:
- *Điệp ngữ:* Việc lặp lại các từ "súng", "đầu", "bên" và lối cấu trúc đối xứng ("súng bên súng" – "đầu sát bên đầu") tạo nên nhịp thơ đều đặn, nhịp nhàng, nhấn mạnh tư thế kề vai sát cánh, luôn ở bên nhau của những người lính trong chiến đấu.
- *Hoán dụ:* Hình ảnh "súng" gợi nhiệm vụ, lí tưởng chiến đấu chung; hình ảnh "đầu" gợi những suy nghĩ, ý chí, lí tưởng chung. Cách nói "súng bên súng" cho thấy họ chung nhiệm vụ, chung chiến hào; "đầu sát bên đầu" cho thấy họ chung ý chí, chung lí tưởng.
- *Hiệu quả chung:* Hai câu khắc họa cơ sở hình thành tình đồng chí: những người lính từ xa lạ đã cùng chung nhiệm vụ, chung lí tưởng mà trở nên gắn bó, thân thiết, keo sơn.
b. Gian nhà không, mặc kệ gió lung lay / Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
- Biện pháp tu từ: Hoán dụ kết hợp với nhân hóa.
- Phân tích tác dụng:
- *Hoán dụ:* "Giếng nước gốc đa" là những hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam, được dùng để chỉ quê hương, làng xóm và những người thân nơi hậu phương.
- *Nhân hóa:* Sự vật vô tri "giếng nước gốc đa" được gán cho tình cảm, cảm xúc của con người – biết "nhớ người ra lính".
- *Hiệu quả chung:* Cách nói này thể hiện nỗi nhớ hai chiều: quê hương, người thân nhớ thương người lính và chính người lính cũng da diết nhớ về quê nhà. Qua đó làm nổi bật tình cảm gắn bó sâu nặng giữa người lính với quê hương, đồng thời cho thấy sự hi sinh thầm lặng: họ gác lại tình riêng, để lại sau lưng mái nhà, ruộng vườn, người thân mà lên đường vì nghĩa lớn.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.