Giải Bài 5 trang 41 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Ở hai câu kết, hình ảnh con người hiện lên trong tư thế, trạng thái như thế nào? Qua đó, em cảm nhận được nỗi niềm tâm sự gì của tác giả?
(văn bản: Thu điếu (Câu cá mùa thu) — Nguyễn Khuyến)
Gợi ý trả lời
Hai câu kết của bài "Thu điếu":
> *Tựa gối buông cần lâu chẳng được,*
> *Cá đâu đớp động dưới chân bèo.*
a) Tư thế, trạng thái của con người ở hai câu kết
- Hình ảnh con người hiện lên qua tư thế "tựa gối buông cần": nhà thơ ngồi bó gối, tựa đầu gối, tay buông chiếc cần câu bên ao thu. Đây là một tư thế tĩnh lặng, trầm ngâm, gần như bất động — dáng ngồi của một người đang chìm sâu trong suy tư chứ không phải chăm chú vào việc câu cá.
- Trạng thái ấy kéo dài "lâu chẳng được": thời gian trôi qua rất lâu mà chẳng được con cá nào, nhưng con người vẫn ngồi đó. Điều này cho thấy người đi câu "câu cá" chỉ là cái cớ; thực chất tâm trí đang để ở một nơi khác, câu cá mà như không câu — "câu thanh, câu vắng", câu sự tĩnh lặng cho tâm hồn.
- Đến câu cuối, một âm thanh rất khẽ "cá đâu đớp động dưới chân bèo" vang lên. Chữ "đâu" gợi sự mơ hồ, như tỉnh như mê; tiếng cá đớp mồi khẽ khàng ấy chỉ càng làm nổi bật cái tĩnh lặng tuyệt đối của cảnh vật và của lòng người (lấy động để tả tĩnh). Con người dường như giật mình bừng tỉnh khỏi dòng suy tưởng.
b) Nỗi niềm tâm sự của tác giả
- Qua tư thế và trạng thái trầm tư ấy, ta cảm nhận được một tâm hồn cô đơn, u hoài, nặng trĩu suy tư ẩn sau vẻ ngoài nhàn tản. Nguyễn Khuyến tìm về với thiên nhiên làng quê, lui về ở ẩn, nhưng lòng vẫn không thực sự thanh thản.
- Đó là nỗi lo nước thương đời, day dứt trước cảnh đất nước rơi vào tay thực dân của một nhà nho có lương tâm, bất lực không làm gì được nên chọn cách cáo quan về quê. Sự tĩnh lặng của cảnh thu thực ra là sự tĩnh lặng của một nỗi buồn thầm kín, một tâm sự thời thế không nói nên lời.
- Hai câu kết vì thế vừa vẽ nên bức chân dung một bậc ẩn sĩ thanh cao, yêu thiên nhiên, gắn bó với quê hương, vừa hé lộ tấm lòng yêu nước thầm lặng mà sâu nặng của tác giả.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.