Giải Câu 4 trang 39 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Qua sáu câu thơ đầu, em biết được gì về khởi nguồn của tình đồng chí giữa những người lính? Xác định và nêu ý nghĩa của những hình ảnh có tác dụng làm nổi bật tình cảm đó.
(văn bản: Đồng chí - Chính Hữu)
Gợi ý trả lời
Sáu câu thơ đầu bài *Đồng chí* (Chính Hữu):
> *Quê hương anh nước mặn, đồng chua*
> *Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.*
> *Anh với tôi đôi người xa lạ*
> *Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau,*
> *Súng bên súng, đầu sát bên đầu,*
> *Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.*
a) Khởi nguồn của tình đồng chí
Qua sáu câu thơ đầu, có thể thấy tình đồng chí được bắt nguồn từ những cơ sở sau:
- Chung cảnh ngộ xuất thân nghèo khó: Hai người lính đều là những người nông dân từ những miền quê lam lũ — "nước mặn, đồng chua" (vùng ven biển đất nhiễm mặn, phèn chua) và "đất cày lên sỏi đá" (vùng trung du, miền núi đất đai cằn cỗi). Họ cùng chung giai cấp, cùng chung nỗi vất vả của người lao động nghèo.
- Chung lí tưởng, chung nhiệm vụ chiến đấu: Vốn là "đôi người xa lạ" đến từ những "phương trời" khác nhau, "chẳng hẹn" mà gặp, họ cùng đứng chung hàng ngũ, cùng cầm súng bảo vệ Tổ quốc ("Súng bên súng, đầu sát bên đầu").
- Chung những gian khổ, thiếu thốn của đời lính: Cùng nhau trải qua cái rét, đắp chung tấm chăn trong đêm ("Đêm rét chung chăn") nên từ xa lạ đã trở thành "tri kỉ", thành đồng chí.
→ Tình đồng chí nảy nở, bền chặt từ sự tương đồng về cảnh ngộ, cùng chung lí tưởng và sự sẻ chia những gian lao, thiếu thốn trong chiến đấu.
b) Những hình ảnh làm nổi bật tình cảm đó và ý nghĩa
- "Nước mặn, đồng chua" / "đất cày lên sỏi đá": Hai thành ngữ, hình ảnh gợi tả những miền quê nghèo khó khác nhau, cho thấy sự tương đồng về nguồn gốc xuất thân — đó là cơ sở đầu tiên của tình đồng chí.
- "Súng bên súng, đầu sát bên đầu": Hình ảnh sóng đôi, điệp từ (*súng, bên, đầu*) diễn tả sự kề vai sát cánh. "Súng bên súng" là chung nhiệm vụ, chung lí tưởng chiến đấu; "đầu sát bên đầu" là chung suy nghĩ, chung ý chí → tình cảm gắn bó trong hành động và tâm hồn.
- "Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ": Hình ảnh chân thực, ấm áp về sự sẻ chia gian khổ; chính sự đồng cam cộng khổ đã biến những người xa lạ thành tri kỉ, thành đồng chí.
→ Các hình ảnh đều bình dị, chân thực, lấy từ hiện thực đời lính, góp phần làm nổi bật quá trình hình thành và vẻ đẹp thiêng liêng của tình đồng chí.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.