Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 3 trang 41 SGK Ngữ văn 8

Thu điếu (Nguyễn Khuyến)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Bức tranh thiên nhiên mùa thu được tái hiện ở những khoảng không gian nào? Nhận xét về trình tự miêu tả những khoảng không gian đó.
(văn bản: Thu điếu (Câu cá mùa thu) — Nguyễn Khuyến)

Gợi ý trả lời

a) Những khoảng không gian tái hiện bức tranh mùa thu

Bức tranh thiên nhiên mùa thu trong *Thu điếu* được tái hiện ở nhiều khoảng không gian khác nhau:

- Mặt ao và chiếc thuyền câu (không gian gần, thấp): "Ao thu lạnh lẽo nước trong veo / Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo" — khung cảnh thu nhỏ, tĩnh lặng.
- Mặt nước ao thu: "Sóng biếc theo làn hơi gợn tí" — những chuyển động khẽ khàng trên mặt ao.
- Không gian trên cao, bầu trời: "Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo / Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt" — bầu trời thu cao, rộng, trong xanh.
- Ngõ trúc nơi làng quê (không gian xa, mặt đất): "Ngõ trúc quanh co khách vắng teo" — con đường làng vắng vẻ, hun hút.
- Trở lại ao thu, chân bèo (không gian gần): "Cá đâu đớp động dưới chân bèo" — điểm nhìn thu về nơi người câu cá đang ngồi.

b) Nhận xét về trình tự miêu tả các khoảng không gian

- Cảnh vật được đón nhận và miêu tả theo trình tự di chuyển của điểm nhìn: từ gần đến cao xa, rồi từ cao xa trở lại gần (cận cảnh → viễn cảnh → cận cảnh).
- Cụ thể: từ chiếc thuyền câu nhìn ra mặt ao → ngước lên bầu trời (lá vàng, tầng mây, trời xanh) → phóng tầm mắt tới ngõ trúc quanh co ở làng quê → cuối cùng thu về với ao thu, với âm thanh cá đớp động dưới chân bèo nơi mình đang ngồi.
- Nhờ trình tự ấy, không gian mùa thu được mở ra nhiều chiều, nhiều hướng (cao - thấp, xa - gần, rộng - hẹp), vừa khoáng đạt vừa tĩnh lặng, trong trẻo. Cách miêu tả này vừa làm hiện lên vẻ đẹp đặc trưng của mùa thu đồng bằng Bắc Bộ, vừa hé lộ tư thế trầm tư, tâm hồn tinh tế và nỗi niềm u hoài, cô quạnh của nhà thơ trong tư thế "tựa gối buông cần".

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.