Giải Hình dung trang 40 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
NGỮ LIỆU: Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
Lá vàng trước gió sẽ đưa vèo.
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
Tựa gối, buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.
Hình dáng, màu sắc, âm thanh, chuyển động của sự vật.
Gợi ý trả lời
Hình dung bức tranh mùa thu trong bài "Thu điếu" qua hình dáng, màu sắc, âm thanh và chuyển động của sự vật
Khi đọc bài thơ, người đọc có thể hình dung ra một bức tranh mùa thu ở làng quê đồng bằng Bắc Bộ hiện lên hết sức sinh động, thanh sơ và tĩnh lặng. Có thể hình dung cụ thể như sau:
a) Hình dáng của sự vật
- *Ao thu*: một chiếc ao nhỏ, hẹp, quen thuộc của làng quê.
- *Chiếc thuyền câu* "bé tẻo teo": nhỏ bé, xinh xắn, như thu lại trong khung cảnh.
- *Sóng* chỉ "hơi gợn tí": những gợn sóng rất nhỏ, mảnh, lăn tăn trên mặt nước.
- *Tầng mây* "lơ lửng": đám mây mỏng, nhẹ, như treo lơ lửng giữa trời.
- *Ngõ trúc* "quanh co": con ngõ nhỏ có hàng tre trúc uốn lượn, khúc khuỷu.
→ Các sự vật đều mang dáng vẻ nhỏ nhắn, thanh mảnh, làm cho không gian thu như thu nhỏ lại, gợi cảm giác yên tĩnh, trong trẻo.
b) Màu sắc của sự vật
- Nước ao "trong veo": trong suốt, tinh khiết.
- "Sóng biếc": mặt nước ánh lên sắc xanh biếc.
- "Lá vàng": sắc vàng của chiếc lá rơi — màu đặc trưng của mùa thu.
- "Trời xanh ngắt": bầu trời xanh thẳm, xanh thuần một màu, cao và rộng.
→ Gam màu chủ đạo là màu xanh (nước xanh trong, sóng biếc, trời xanh ngắt) điểm xuyết một chút sắc vàng của lá, tạo nên bức tranh thu dịu nhẹ, thanh đạm và đậm chất đồng quê Việt Nam.
c) Âm thanh của sự vật
- Không gian gần như tĩnh lặng tuyệt đối; âm thanh rất khẽ, rất nhỏ.
- Tiếng "cá đâu đớp động dưới chân bèo": một tiếng động mơ hồ, khẽ khàng của con cá đớp mồi.
→ Nhà thơ lấy cái "động" rất nhỏ (tiếng cá đớp) để làm nổi bật cái "tĩnh" bao trùm của cảnh thu — nghệ thuật "lấy động tả tĩnh". Chính vì cảnh quá tĩnh nên một tiếng động khẽ cũng nghe thấy rõ.
d) Chuyển động của sự vật
- Sóng "hơi gợn tí": chuyển động rất nhẹ, khẽ khàng.
- Lá vàng "sẽ đưa vèo" trước gió: chiếc lá khẽ bay, nhanh mà êm.
- Mây "lơ lửng": như đứng yên, lững lờ trôi rất chậm.
- Cá "đớp động dưới chân bèo": một chuyển động nhỏ, bất chợt.
→ Mọi chuyển động đều rất nhẹ, rất khẽ, không phá vỡ sự tĩnh lặng mà càng tô đậm thêm vẻ êm đềm, thanh bình của mùa thu.
Tổng hợp: Qua hình dáng nhỏ nhắn, màu sắc dịu nhẹ (xanh điểm vàng), âm thanh khẽ khàng và những chuyển động rất nhẹ của sự vật, bài thơ vẽ nên một bức tranh mùa thu đồng quê Bắc Bộ trong trẻo, thanh sơ, tĩnh lặng và đượm buồn, đồng thời cho thấy tâm hồn tinh tế, gắn bó tha thiết với quê hương của nhà thơ Nguyễn Khuyến.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.