Giải Bài 2 trang 123 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Trao đổi với các bạn về:
– Chủ đề, các yếu tố thi luật của thơ thất ngôn bát cú và thơ tứ tuyệt Đường luật (bố cục, niêm, luật, vần, nhịp, đối) và nghệ thuật trào phúng của tác giả.
– Chủ đề và các yếu tố của hài kịch như: xung đột, hành động, nhân vật, lời thoại, thủ pháp trào phúng được sử dụng trong văn bản.
– Chủ đề và các yếu tố của truyện cười như: cốt truyện, bối cảnh, nhân vật và ngôn ngữ của văn bản đã đọc.
Gợi ý trả lời
Bài 2 (trang 124) – Đọc mở rộng, Ngữ văn 8 Kết nối tri thức, tập một
Đây là bài trao đổi, chia sẻ về những văn bản em đã tự đọc theo ba nhóm thể loại đã học ở Bài 4 *"Tiếng cười trào phúng trong thơ"* và Bài 5 *"Những câu chuyện hài"*. Dưới đây là định hướng nội dung cần trao đổi cho từng nhóm.
a) Thơ thất ngôn bát cú và thơ tứ tuyệt Đường luật – chủ đề, thi luật và nghệ thuật trào phúng
*(Ví dụ minh hoạ: một bài thơ trào phúng của Nguyễn Khuyến, Tú Xương hoặc Hồ Xuân Hương mà em đã đọc.)*
- Chủ đề: thường phê phán, chế giễu những thói hư tật xấu, những cảnh lố lăng của xã hội hoặc tự trào về chính mình → gửi gắm thái độ, tình cảm của tác giả.
- Bố cục:
+ Thất ngôn bát cú: 4 phần – *đề – thực – luận – kết* (mỗi phần 2 câu).
+ Tứ tuyệt: 4 câu – *khai – thừa – chuyển – hợp*.
- Luật bằng – trắc: xét theo tiếng thứ hai của câu thứ nhất: tiếng thứ hai thanh bằng là bài luật bằng, thanh trắc là bài luật trắc.
- Niêm: sự kết dính về luật bằng – trắc giữa các câu (bát cú: niêm 1–8, 2–3, 4–5, 6–7; tứ tuyệt: 1–4, 2–3) – các tiếng thứ 2, 4, 6 của hai câu niêm với nhau phải cùng thanh.
- Vần: gieo vần bằng, vần chân, một vần (độc vận) ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8 (bát cú) hoặc 1, 2, 4 (tứ tuyệt).
- Nhịp: thường ngắt 4/3 hoặc 2/2/3.
- Đối: bát cú đối ở hai cặp câu thực (3–4) và luận (5–6) về từ loại, ý và thanh.
- Nghệ thuật trào phúng: dùng từ ngữ, hình ảnh giàu sức gợi, biện pháp nói quá, chơi chữ, giọng điệu mỉa mai, tương phản để tạo tiếng cười châm biếm.
b) Hài kịch – chủ đề và các yếu tố của thể loại
*(Ví dụ minh hoạ: một trích đoạn hài kịch như "Trưởng giả học làm sang" của Mô-li-e.)*
- Chủ đề: chế giễu, phê phán thói học đòi, rởm đời, lố bịch của nhân vật → bật ra tiếng cười phê phán.
- Xung đột: mâu thuẫn giữa cái lố bịch, giả tạo với cái tự nhiên, hợp lí (ví dụ: khát vọng "làm sang" của ông Giuốc-đanh trái ngược với sự dốt nát của ông ta).
- Hành động: lời nói và việc làm của nhân vật bộc lộ tính cách, đẩy xung đột phát triển và tạo tình huống gây cười.
- Nhân vật: nhân vật hài kịch có tính cách, hành động, lời nói không tương xứng với thực chất, trở thành đối tượng của tiếng cười.
- Lời thoại: gồm đối thoại, độc thoại, bàng thoại; là phương tiện chính thể hiện xung đột và tính cách nhân vật.
- Thủ pháp trào phúng: phóng đại, tương phản, tạo tình huống gây cười, lời nói lố bịch… để chế giễu đối tượng.
c) Truyện cười – chủ đề và các yếu tố của thể loại
*(Ví dụ minh hoạ: các truyện cười dân gian như "Lợn cưới, áo mới", "Treo biển"…)*
- Chủ đề: mua vui hoặc phê phán, chế giễu những thói xấu, những điều trái tự nhiên trong cuộc sống.
- Cốt truyện: ngắn gọn, xoay quanh một tình huống gây cười, có mâu thuẫn trái tự nhiên; kết thúc bất ngờ, dồn vào chi tiết gây cười ở cuối.
- Bối cảnh: không gian, thời gian thường không được xác định cụ thể, chỉ nêu khái quát để làm nền cho tình huống.
- Nhân vật: thường mang một thói xấu, tật xấu tiêu biểu (khoe khoang, keo kiệt, giấu dốt…) – là đối tượng bị phê phán.
- Ngôn ngữ: giản dị, hàm súc, nhiều khi dùng cách chơi chữ, nói mỉa; chi tiết và lời thoại cô đọng để bật ra tiếng cười.
Cách trình bày khi trao đổi: mỗi bạn giới thiệu tên văn bản, thể loại, nêu chủ đề và phân tích các yếu tố đặc trưng theo gợi ý trên, sau đó cả nhóm nhận xét, bổ sung để hiểu sâu hơn về đặc điểm từng thể loại.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.